حسین کوثری: در یک ماه گذشته بازار اوراق بهادار بار دیگر به یکی از مهمترین مقاصد جذب نقدینگی در اقتصاد ایران تبدیل شده است. رشد چشمگیر شاخصهای بورس، افزایش ارزش معاملات و ورود سرمایههای جدید نشان میدهد که بخشی از نقدینگی سرگردان که پیشتر در بازارهایی مانند ارز، طلا، خودرو و مسکن وارد شده بودند، اکنون به سمت سهام حرکت کرده است. این تغییر مسیر سرمایهگذاری پرسشهای مهمی را برای فعالان اقتصادی ایجاد کرده است که آیا بورس همچنان ظرفیت رشد دارد یا باید منتظر اصلاح قیمتها بود؟ چه عواملی پشت این موج ورود نقدینگی قرار دارد و سرمایهگذاران چگونه میتوانند از فرصتهای موجود بهرهمند شوند؟
کاهش ریسک جنگ موتور رشد کمسابقه بورس شد
پیمان مولوی، در تشریح دلایل رشد چشمگیر بورس در هفته اخیر اعلام کرد: یکی از مهمترین عوامل این رشد، کاهش ریسک جنگ و تنشهای سیاسی بوده است؛ موضوعی که باعث شد سرمایهگذاران حرفهای با نگاه بلندمدت دوباره به بازار سرمایه ورود کنند.
وی توضیح داد: سرمایهگذاران حرفهای با توجه به برخی شاخصهای اقتصادی تصمیم به ورود گرفتهاند.
به گفته مولوی، رشد بالای نقدینگی که در بهمنماه به بیش از ۴۷ درصد رسیده، رشد پایه پولی بالای ۵۵ درصد در همان دوره و همچنین تورم نقطه به نقطه بیش از ۸۰ درصد، از جمله عواملی هستند که نشان میدهد داراییها در اقتصاد ایران در معرض افزایش قیمت قرار دارند.
این تحلیلگر بازار سرمایه افزود: در صورتی که ریسکهای بزرگ مانند جنگ وجود نداشته باشد، امکان بازگشت اقتصاد از رشد منفی و بهبود شرایط اقتصادی وجود دارد و همین موضوع باعث شده بخشی از سرمایهها به سمت بازار سهام حرکت کند.
مولوی تأکید کرد: همه سرمایهها به طور کامل وارد بورس نشدهاند و بسیاری از سرمایهگذاران همچنان بخش قابل توجهی از داراییهای خود را در بازارهایی مانند طلا، املاک و سایر بازارهای موازی نگه داشتهاند و به تدریج با مدیریت ریسک وارد بازار سهام میشوند.
وی با اشاره به رکوردشکنی ورود پول به بورس در هفته اخیر خاطرنشان کرد: اگر شرایط اقتصادی و توافقهای احتمالی به گونهای پیش برود که رشد اقتصادی و سرمایهگذاری در کشور تقویت شود، بازار سهام میتواند روند صعودی بیشتری را تجربه کند؛ در غیر این صورت، تکانههایی مانند تنشهای سیاسی یا بیثباتی اقتصادی ممکن است بر روند بازار اثر بگذارد.
این اقتصاددان در عین حال به سرمایهگذاران هشدار داد که بازار سهام بازاری تخصصی و همراه با ریسک است و افراد نباید صرفاً به دلیل هیجان عمومی وارد آن شوند.
به گفته وی، ورود به بورس باید بر اساس دانش، مدیریت ریسک و متناسب با ساختار دارایی و میزان ریسکپذیری افراد انجام شود.
مولوی درباره سیاستهای کنترلی در بازار سرمایه، از جمله دامنه نوسان، تصریح کرد: محدود کردن دامنه نوسان در بلندمدت نمیتواند بازار را کنترل کند و حتی ممکن است مانع فعالیت مؤثر سرمایهگذاران حرفهای شود؛ زیرا بازار سرمایه باید بتواند ریسکها را سریعتر تخلیه کند و سپس به تعادل برسد.
نقدینگی با بازار سرمایه آشتی کرده است
بهنام صمدی در خصوص وضعیت بازار سرمایه پس از اعلام خبر توافق ایران و آمریکا به صورت الکترونیک، اظهار کرد: بازار سرمایه فردای روزی که خبر توافق بین دو کشور اعلام شد، ۶۰ هزار میلیارد تومان صف خرید صورت گرفت که نشان میدهد نقدینگی با بازار سرمایه آشتی میکند.
وی ادامه داد: امید است با رفع محاصره دریایی صادارت شرکتهای فولادی، پتروشیمی و معدنی آغاز شده و شاهد رشد ارزآوری و سود شرکتها باشیم که موجب رشد کلیت بازار سرمایه خواهد شد.
صمدی با اشاره به اینکه به هر میزان ریسکهای سیستماتیک برطرف شده و امضای توافق در ژنو نهایی شود، تحریمها ضعیفتر خواهد شد، تصریح کرد: این مهم خود به رشد شرکتها در بازار کمک خواهد کرد.
وی آسیب دیدن صنعت پتروشیمی در جنگ رمضان و مسئله ناترازی برق را از ریسکهای پیش روی شرکتها دانست و تصریح کرد: با این وجود به نظر میرسد امسال شرایط خوبی برای رشد و پایداری بازار سهام فراهم شود.
این فعال بازار سرمایه ادامه داد: با توجه به شرایط موجود به نظر میرسد تقاضا برای ورود نقدیگی به بازار سهام ادامه خواهد داشت به ویژه اینکه تقریبا هر هفته چند عرضه اولیه وارد بازار میشود که کمک میکند، نقدینگیهای جدید جذب شود. در آخرین عرضه اولیه تقریبا یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر شرکت کرده و تعداد کدهای فعال بورسی تا هفته گذشته به ۷۰۰ هزار کد رسیده که نشان میدهد کمکم اقبال به بازار سهام در حال افزایش است.
بازار در حال هضم رشدهای اخیر است
حمید دستجردی، کارشناس بازار سرمایه گفت: کاهش ورود پول حقیقی در کنار حفظ ارزش معاملات بالا، نشانه ضعف بازار نیست؛ بلکه بیانگر ورود بورس به مرحله تعادل پس از یک رشد کمسابقه است.
این کارشناس بازار سرمایه افزود: «بازار طی هفتههای اخیر بازدهی بسیار قابل توجهی را تجربه کرده و طبیعی است که بخشی از سرمایهگذاران در سطوح فعلی محتاطتر شوند. مهم آن است که هنوز خروج گسترده پول از بازار مشاهده نمیشود.»
وی ادامه داد: تفاوت عملکرد شاخص کل و هموزن مهمترین پیام معاملات امروز بود.
به گفته دستجردی، سرمایهگذاران در حال انتقال تمرکز خود از سهمهای کوچک به سمت شرکتهای بزرگ هستند و این موضوع میتواند نشانه ورود بازار به مرحلهای پایدارتر از روند صعودی باشد.
چشمانداز کوتاهمدت بورس
بورس تهران در ۲۷ خرداد موفق شد رکورد جدیدی را در تاریخ بازار سرمایه ثبت کند و شاخص کل را به بالای ۵ میلیون و ۱۵۰ هزار واحد برساند.
با این حال کاهش محسوس ورود پول حقیقی و توقف رشد شاخص هموزن نشان داد بازار از فاز هیجانی فاصله گرفته و وارد مرحلهای متعادلتر شده است.
چشمانداز کوتاهمدت بازار همچنان مثبت ارزیابی میشود، زیرا ارزش معاملات خرد در سطوح تاریخی قرار دارد و خروج سرمایه از صندوقهای درآمد ثابت ادامه دارد.
اما برای تداوم رشد پرشتاب شاخصها، بازار نیازمند موج تازهای از نقدینگی خواهد بود. در غیر این صورت احتمالاً بورس طی روزهای آینده بیشتر در مسیر تعادل و نوسان حرکت خواهد کرد تا جهشهای سنگین و متوالی.
تغییر نگاه بازار از جنگ به تورم و نقدینگی
بهراد بهاری، کارشناس و فعال بازار سرمایه، درباره روند صعودی بورس اظهار کرد: بازار سرمایه پیش از وقوع جنگ نیز تحت تأثیر ریسکهای سیاسی و نظامی قرار داشت و اگر به روند معاملات از دیماه سال گذشته تا آغاز درگیریها نگاه کنیم، شاهد یک روند نزولی در بازار بودیم. در واقع میتوان گفت بازار تا حد زیادی ریسک جنگ را پیشخور کرده و در قیمتها لحاظ کرده بود.
وی افزود: پس از وقوع جنگ، بخشی از شرکتها با آسیبهای مستقیم و غیرمستقیم مواجه شدند، اما پس از بازگشایی بازار، رشد قابل توجه شاخصها برای بسیاری از فعالان بازار غافلگیرکننده بود. دلیل این موضوع آن بود که فضای عمومی اخبار همچنان از تداوم ریسک جنگ حکایت داشت، نه مذاکرات به تفاهم اولیه رسیده بود و نه نشانهای از رفع کامل تنشها وجود داشت. بنابراین رشد پرقدرت بازار در آن مقطع با انتظارات عمومی همخوانی نداشت.
بهاری ادامه داد: با گذشت زمان، روایت غالب بازار تغییر کرد و به جای تمرکز بر ریسک جنگ موضوعاتی مانند تورم، رشد نقدینگی و آثار آن بر سودآوری شرکتها مورد توجه قرار گرفت. سرمایهگذاران به این جمعبندی رسیدند که شرکتهایی که از جنگ آسیب جدی ندیدهاند همچنان ظرفیت رشد فروش و سودآوری دارند و حتی با در نظر گرفتن ریسکهای موجود نیز قیمت سهام آنها در سطوح جذابی قرار دارد.
این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به نحوه بازگشایی بازار پس از جنگ گفت: به نظر من مسئولان سازمان بورس در این زمینه عملکرد نسبتا هوشمندانهای داشتند. ابتدا نمادهای مرتبط با املاک و داراییهایی که از رشد سطح عمومی قیمتها منتفع شده بودند بازگشایی شدند و پس از آن شرکتهایی که از شرایط تورمی سود میبردند وارد مدار معاملات شدند. این فرایند به تدریج بر فضای روانی بازار اثر مثبت گذاشت و به شکلگیری موج خوشبینی میان فعالان بازار کمک کرد.
وی درباره چشمانداز بازار از این نقطه به بعد اظهار کرد: درباره اتفاقاتی که تاکنون رخ داده، اختلاف نظر جدی میان فعالان بازار وجود ندارد، اما درباره آینده همچنان یک عدم قطعیت کلیدی وجود دارد و آن هم ریسک تنشهای نظامی است. اخباری که در روزهای اخیر درباره متن احتمالی تفاهم منتشر شده چه در رسانههای داخلی و چه در رسانههای خارجی در صورت صحت میتواند برای اقتصاد ایران خبر مثبتی باشد. هرچند هنوز متن نهایی منتشر نشده است.
بهاری افزود: اگر آنچه در رسانهها مطرح شده به واقعیت نزدیک باشد، بازار سهام از منظر ارزشگذاری همچنان در مقایسه با سایر بازارهای دارایی ظرفیت رشد دارد. اما نباید فراموش کرد که همچنان احتمال بازگشت تنشها وجود دارد و هرگونه تحول نظامی میتواند شرایط را تغییر دهد.
وی ادامه داد: سرمایهگذاران نیز بر اساس ارزیابی خود از این ریسک رفتار میکنند. افرادی که سناریوی صلح و توافق را محتملتر میدانند، بازار را جذاب ارزیابی میکنند و هر اصلاح قیمتی را فرصت خرید میبینند. این گروه معتقدند در صورت تثبیت شرایط، دستیابی شاخص کل به محدوده 6 تا 7 میلیون واحد نیز دور از دسترس نیست. در مقابل، گروهی دیگر با احتیاط بیشتری عمل میکنند زیرا معتقدند ریسکهای موجود هنوز به طور کامل از بین نرفته است.
بهاری در ادامه با اشاره به وضعیت ارزشگذاری بازار گفت: اگر با معیارهای متداول ارزشگذاری به بورس نگاه کنیم، حتی با وجود رشد حدود ۴۰ درصدی اخیر هنوز وارد محدودهای نشدهایم که بتوان از حباب یا ارزشگذاریهای غیرعادی سخن گفت. بازار سهام در سالهای گذشته، بهویژه از منظر دلاری، دورهای طولانی از سرکوب قیمتی را تجربه کرده است، سرکوبی که بخش مهمی از آن ناشی از ریسکهای سیاسی و اقتصادی بوده است.
وی افزود: اکنون بخشی از فعالان بازار معتقدند این ریسکها در حال کاهش است و شرایط به سمت نوعی توافق و ثبات بیشتر حرکت میکند. اگر این روایت را بپذیریم، قیمتهای فعلی نهتنها قابل توجیه هستند بلکه همچنان ظرفیت رشد دارند. اما اگر نسبت به این سناریو تردید وجود داشته باشد، طبیعتا باید نرخ تنزیل بالاتری برای ارزشگذاری شرکتها در نظر گرفت که به معنای کاهش ارزش ذاتی سهام خواهد بود.
این کارشناس بازار سرمایه در پایان گفت: قیمتهای فعلی بازار را نمیتوان گران دانست و رشد اخیر نیز با توجه به کاهش نسبی ریسکهای نظامی، رشد غیرمنطقی نبوده است. با این حال ادامه این روند بیش از هر چیز به تحولات سیاسی و امنیتی وابسته است. در صورتی که تنشهای نظامی دوباره تشدید نشود، بازار سرمایه همچنان میتواند به مسیر رشد خود ادامه دهد.