مجتبی حیدری* سهم بازار یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی جایگاه شرکتهای بیمه و میزان نفوذ آنها در صنعت بیمه است. بررسی ترکیب پرتفوی صنعت بیمه نشان میدهد که بخش عمده حقبیمه تولیدی و خسارتهای پرداختی در چند رشته محدود متمرکز شده است. این تمرکز بر رشتههای درمان و اتومبیل، ضمن ایجاد فرصتهای رشد، میتواند صنعت بیمه را در معرض «دامهای استراتژیک» قرار دهد
وضعیت سهم بازار صنعت بیمه
بر اساس آمارهای بیمه مرکزی، بخش عمده بازار بیمه ایران در اختیار چند شرکت بزرگ قرار دارد. شرکتهای بیمه ایران، آسیا، دانا و دی بیش از نیمی از بازار بیمه کشور را در اختیار دارند و ده شرکت برتر بیش از ۸۰ درصد حقبیمه تولیدی بازار را به خود اختصاص دادهاند.
تمرکز پرتفو؛ مهمترین دام استراتژیک
یکی از مهمترین چالشهای صنعت بیمه ایران، وابستگی شدید به چند رشته بیمهای است. رشتههای درمان، شخص ثالث، بدنه خودرو و مسئولیت بیش از ۸۵درصد پرتفوی بازار را تشکیل میدهند. این موضوع باعث شده است که تغییرات مقرراتی، تورم خسارت و نوسانات اقتصادی در این رشتهها تأثیر قابلتوجهی بر عملکرد کل صنعت داشته باشد. وقتی هدف مدیر ارشد شرکت سهم از بازار باشد سهم بیشتری از جذب پرتفوی شرکت به این رشتهها معطوف شده و اغلب این رشتهها از ضریب خسارت بالایی برخوردارند.
دام رقابت قیمتی
رقابت شدید بر سر کسب سهم بازار در برخی رشتهها، بهویژه درمان و اتومبیل، موجب کاهش حاشیه سود شرکتها شده است. بسیاری از شرکتها به جای نوآوری در محصولات و توسعه بازارهای جدید، بر تخفیف و نرخشکنی متمرکز شدهاند که در بلندمدت پایداری سودآوری را تهدید میکند. این رشتهها حجم عملیات فعالیت در شرکت را بالا برده و دشمن نقدینگی شرکتهای بیمه هستند.
دام تمرکز بر فروش به جای سودآوری
افزایش سهم بازار لزوما به معنای افزایش ارزش اقتصادی نیست. برخی شرکتها با رشد سریع فروش، پرتفویهایی با ضریب خسارت بالا جذب میکنند که در نهایت سودآوری آنها را کاهش میدهد. بنابراین مدیریت پرتفو باید براساس سودآوری و کیفیت ریسک انجام شود، نه صرفا حجم فروش.
دام جذب پرتفوی بزرگ (تمرکز)
هر چند جذب پرتفوی بزرگ میتواند در کوتاهترین زمان ممکن به کسب سهم از بازار شرکت کمک کند اما دارای دو ایراد اساسی است؛ اول پرتفوی بزرگ ریسک تمرکز در پی دارد و هر ساله در زمان تمدید شرکت بیمه را برای تمدید به چالش خواهد کشید و اشکال دوم که بسیار مهمتر است در شرایط اقتصادی کشور ما پرداخت حق بیمه بزرگ به موقع صورت نمیپذیرد و جریان نقدی شرکت بیمه و روند پرداخت خسارت و سرمایهگذاری شرکت از این محل را با اختلال مواجه مینماید.
فرصتهای خروج از دامهای استراتژیک
برای عبور از این چالشها، شرکتهای بیمه باید:
توسعه بیمههای زندگی و سرمایهگذاری را در اولویت قرار دهند.
از فناوریهای دیجیتال و تحلیل داده برای ارزیابی ریسک استفاده کنند.
دوره وصول حق بیمه بهعنوان شاخص اصلی جذب پرتفو ملاک عمل قرار گیرد.
محصولات نوآورانه متناسب با نیازهای جدید بازار طراحی کنند.
تمرکز خود را از رشد صرف فروش به رشد سودآور تغییر دهند.
بازارهای جدید مانند بیمههای سایبری، انرژیهای نو و بیمههای خرد را توسعه دهند.
جمع بندی
صنعت بیمه ایران با وجود ظرفیت بالای رشد، با دامهای استراتژیکی مانند تمرکز پرتفو، رقابت قیمتی و وابستگی به چند رشته محدود مواجه است. موفقیت شرکتهای بیمه در آینده نه تنها به افزایش سهم بازار، بلکه به کیفیت پرتفو، مدیریت نقدینگی، استفاده حداکثری از فناوری و هوش مصنوعی در ارائه خدمات، نوآوری محصول و مدیریت سودآور شرکت داری در اداره شرکت است. بنابراین شاید زمان آن رسیده باشد که مدیران صنعت بیمه به جای پرسیدن «سهم ما از بازار چقدر است ؟» این پرسش را مطرح کنند. «چه میزان ارزش واقعی برای سهامداران، مشتریان و آینده شرکت خلق کردهایم ؟»
* نایبرئیس هیئتمدیره و مدیرعامل بیمه آسیا