سید محمود فاطمی عقدا، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور، در نشست خبری که به مناسبت سالگرد تأسیس این سازمان برگزار شد، از هفت راهبرد کلان این سازمان، رتبه پنجم ایران در ثروت معدنی جهان و همچنین گسترش دهبرابری مناطق درگیر پدیده فرونشست در کشور خبر داد.
هفت راهبرد کلان سازمان زمینشناسی
فاطمی عقدا با گرامیداشت یاد پیشکسوتان و بنیانگذاران سازمان زمینشناسی از سال ۱۳۳۸ تاکنون، هفت راهبرد کلان این سازمان را برشمرد: شناسایی داراییهای معدنی و زمینشناسی کشور با روشهای نوین، تولید دادههای جامع و فراگیر علوم زمین، توسعه سازمان بهعنوان مرجعی معتبر و صاحب مرجعیت علمی در سطح جهانی، حرکت در مسیر تحول دیجیتال در حوزه علوم زمین، کمک به توسعه پایدار و مدیریت ریسک مخاطرات طبیعی، ارتقای جایگاه حاکمیتی و نهادی سازمان، و در نهایت حرکت به سمت حکمرانی مشارکتی در حوزه علوم زمین.
او گفت سازمان زمینشناسی در دو حوزه اکتشافات معدنی و زمینشناسی مخاطرات طبیعی مأموریت قانونی دارد و با توجه به موقعیت ایران بهعنوان یکی از کشورهای مستعد بلایای طبیعی، شناسایی گسلها و بررسی فرایندهای شکلدهنده مخاطرات از جمله وظایف اصلی این سازمان است.
ایران؛ خانه هفت درصد ذخایر معدنی جهان
رئیس سازمان زمینشناسی با استناد به بیانیه گام دوم انقلاب، یادآور شد که ایران با در اختیار داشتن یک درصد جمعیت جهان، حدود هفت درصد ذخایر معدنی دنیا را در اختیار دارد. به گفته او، از میان ۴۸ محیط مستعد کانیزایی شناختهشده در جهان، ۳۵ محیط در ایران وجود دارد و از ۱۱۴ تیپ معدنی شناختهشده جهانی، ۸۹ تیپ در کشور یافت میشود؛ همچنین از حدود ۱۱۲ نوع تنوع کانی در جهان، ۸۱ نوع در ایران شناسایی شده است.
فاطمی عقدا با اشاره به آماری از سال ۲۰۲۴ میلادی گفت ایران پس از روسیه، آمریکا، عربستان و کانادا، پنجمین کشور ثروتمند جهان از نظر منابع طبیعی و معدنی است. به گفته او در حال حاضر سهم بخش معدن در اقتصاد کلان کشور بسیار ناچیز و نزدیک به صفر است، در حالی که این بخش میتواند تا پنج درصد از تولید ناخالص ملی را تشکیل دهد و در کنار آن، مدیریت مخاطرات طبیعی نیز میتواند از زیانی معادل سه دهم تا سه درصد تولید ناخالص ملی کشور جلوگیری کند.
رتبه ایران در مواد معدنی استراتژیک
رئیس سازمان زمینشناسی رتبه ایران در برخی مواد معدنی استراتژیک را نیز تشریح کرد و گفت: در حوزه طلا با ذخیرهای حدود ۳۰۰ تن، ایران در رتبه ۱۵ تا ۲۰ جهان قرار دارد؛ در آهن با ذخایر سه میلیارد تنی، رتبه نهم جهان را دارد؛ در مس با برآورد ۲۰ میلیارد تن ذخیره، رتبه پنجم جهان و در سرب و روی با حدود ۱۶ میلیون تن ذخیره شناختهشده، رتبه ششم جهان را در اختیار دارد. او تأکید کرد ارزش اقتصادی ذخایر اکتشافشده طی ده سال گذشته حدود ۵۰ میلیارد دلار برآورد میشود، در حالی که ارزش کل ذخایر معدنی کشور میتواند به حدود ۱.۴ تریلیون دلار برسد.
ضرورت حرکت به سمت حکمرانی مشارکتی
فاطمی عقدا با بیان اینکه توان و بودجه دولتی سازمان زمینشناسی برای پاسخگویی به نیازهای اکتشافی کشور کافی نیست، گفت مشارکت بخش خصوصی در تأمین سرمایه اکتشاف امری اجتنابناپذیر است. او با اشاره به تجربههای گذشته سازمان در همکاری با ایمیدرو و بخش خصوصی، افزود تاکنون تجربه واگذاری کامل فرایند تولید دادههای پایه و اکتشاف به بخش خصوصی در کشور شکل نگرفته و این مسیر نیازمند تمهیدات ویژه است.
وی از تعریف بستههای جدید سرمایهگذاری خبر داد که در قالب آن قرار است بیش از ۲.۵ میلیون کیلومتر خطی برداشت ژئوفیزیک هوایی در حدود ۶۰۶ پروژه انجام شود و در فاز نخست، بیش از ۵۰ همت سرمایه قابل هدایت به این حوزه برآورد میشود.
گزارش عملکرد طرح تحول
رئیس سازمان زمینشناسی در ادامه از اجرای حدود ۷۵۰ پروژه در حوزههای زمینشناسی، ژئوشیمی، زمینشناسی اقتصادی و ژئوفیزیک هوایی در قالب طرح تحول خبر داد و گفت: ۴۴ پروژه در دست اجرا و ۲۱۵ پروژه نیز برای اجرا برنامهریزی شده است. به گفته او، برای سال آینده نیز نزدیک به ۲۴۵ پروژه در برنامه سازمان قرار دارد و تا پایان امسال، دو تا سه بلوک اکتشافی برای واگذاری اطلاعات به سرمایهگذاران حوزه معدن آماده خواهد شد.
عناصر نادر خاکی؛ ظرفیتی نوظهور
فاطمی عقدا با اشاره به اهمیت روزافزون عناصر نادر خاکی در فناوریهای نوین، گفت مطالعات این حوزه در استانهای یزد، همدان، آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، کهگیلویه و بویراحمد و خراسان شمالی انجام شده است.
به گفته او، در استان یزد دو محدوده دارای پتانسیل عناصر نادر خاکی شناسایی شده که در یکی از آنها فرایند استحصال آغاز شده، در زنجان دو محدوده امیدبخش در حوزه ذخایر فسفات و در آذربایجان شرقی، غربی و اردبیل نیز دو محدوده دارای پتانسیل این عناصر شناسایی شده است. بررسی گنبدهای نمکی ایران و منطقه البرز مرکزی نیز از دیگر مطالعات در حال انجام در این زمینه است.
فرونشست؛ زلزله خاموش کشور
رئیس سازمان زمینشناسی با اشاره به بحران فرونشست زمین در کشور، آن را پدیدهای عمدتاً انسانساز ناشی از برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی دانست و گفت : خسارات ناشی از آن با زلزلههای بزرگ قابل مقایسه است، بهطوریکه از آن با عنوان «زلزله خاموش» یاد میشود. به گفته او، مسئولیت قانونی مدیریت این پدیده بر عهده مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی است، اما سازمان زمینشناسی نیز بر اساس مأموریت خود در این حوزه فعالیت میکند.
فاطمی عقدا با بیان اینکه شدت این پدیده از سال ۱۴۰۰ بهطور محسوسی افزایش یافته، گفت وسعت مناطق درگیر فرونشست از حدود ۱۰ هزار کیلومترمربع به نزدیک ۱۰۰ هزار کیلومترمربع، یعنی ده برابر، افزایش یافته است. به گفته او، جنوب تهران و دشتهای شهریار و ورامین بهشدت درگیر این پدیده هستند و در سطح کشور، استانهای کرمان (بهویژه دشتهای رفسنجان و جیرفت که سابقه آن به پیش از انقلاب بازمیگردد)، اصفهان، خراسان رضوی، فارس، گلستان و همچنین دشتهای تهران، البرز و قزوین بیشترین درگیری را با این پدیده دارند. نرخ فرونشست در برخی مناطق کشور تا حدود ۲۰ سانتیمتر در سال برآورد شده است.