حسین کوثری: بازار خودرو در کشور این روزها در وضعیتی پیچیده و نامطمئن گرفتار شده است؛ شرایطی که تحت تأثیر تحولات سیاسی و تحرکات منطقهای قرار گرفته و باعث شده تا خریداران و فروشندگان نتوانند تصمیم قطعی بگیرند. تغییرات مداوم بین احتمال اوجگیری تنشها و گشایشهای دیپلماتیک، فضای بازار را به رکودی بیسابقه کشانده است. در این میان، تحلیلگران چه چشماندازی برای آینده این بازار ترسیم میکنند؟
فعالان بازار معتقدند معاملات خودرو بیش از گذشته تحت تأثیر فضای روانی قرار گرفته است. در روزهایی که احتمال افزایش تنشهای سیاسی پررنگ میشود، قیمتها با سرعت بیشتری صعود میکنند و به محض انتشار اخباری که از کاهش ریسک یا آرامتر شدن فضا حکایت دارد، بازار نیز به همان سرعت وارد مسیر اصلاح میشود.این رفتار بیش از همه در خودروهای داخلی دیده میشود؛ بخشی که بیشترین حجم معاملات بازار را به خود اختصاص داده و به دلیل نقدشوندگی بالاتر، سریعتر از سایر بخشها به تغییر انتظارات واکنش نشان میدهد. به بیان دیگر، اگر در گذشته دلار نقش لیدر بازار خودرو را بازی میکرد، اکنون به نظر میرسد بازار خودرو نیز تا حد زیادی توانایی تحلیل و پیشخور کردن اخبار را پیدا کرده و دیگر صرفا منتظر تثبیت نرخ ارز نمیماند.
فعالان بازار البته تاکید میکنند این موضوع به معنای رونق معاملات نیست. بازار همچنان در رکود قرار دارد و حجم خرید و فروش فاصله زیادی با شرایط عادی دارد، اما کاهش تعداد سفتهبازان و افزایش سهم خریداران مصرفی باعث شده قیمتها بیش از گذشته بر اساس انتظارات واقعی و اخبار روز شکل بگیرد.
رفتار امروز بازار را میتوان نشانهای از تغییر ماهیت معاملات خودرو دانست؛ بازاری که حالا نه فقط به نرخ دلار، بلکه به جریان اخبار و برداشت معاملهگران از آینده واکنش نشان میدهد. همین موضوع باعث شده سرعت تغییر قیمتها افزایش پیدا کند و فاصله زمانی میان انتشار یک خبر و اثر آن بر قیمت خودرو، نسبت به سالهای گذشته به شکل محسوسی کاهش یابد. این همان تغییری است که امروز در نخستین روز کاری مرداد، بیش از هر زمان دیگری خود را نشان داد.
هر ماه چند میلیون به قیمت خودروهای داخلی اضافه شد؟
قیمتهای جدید خودرو در مردادماه حکایت غم انگیزی دارد و آن این است که ارزانترین مدلهای بازار مثل ساینا و کوئیک هم دیگر زیر ۱.۲ میلیارد تومان نیست اما در ۶۰ روز گذشته، قیمتها چنان پریده که خرید ماشین برای اقشار متوسط، دیگر یک رویاست.نگاهی به لیست قیمتهای امروز نشان میدهد که حتی ارزانترین مدلها نیز از مرز ۱.۲ میلیارد تومان عبور کردهاست؛ یعنی در عرض ۶۰ روز، هر ماه ۲۰۰ میلیون تومان به قیمت خودروهای پایه اضافه شده است که این جهش قیمتی، تمام وعدههای دولت برای تعدیل بازار را به شوخی گرفته و نشان میدهد که خریدار واقعی دیگر هیچ جایی در این بازار ندارد.
بازار خودرو در مرداد ۱۴۰۵، به جای آرامش، در مسیر یک انفجار قیمتی قرار گرفته است؛ در حالی که دولت از تعدیل قیمتها میگوید، واقعیت این است که هر ماه ۲۰۰ میلیون تومان به قیمت خودروهای پایه اضافه شده و حتی مدلهای ارزانقیمت نیز از دسترس مردم خارج شدهاند که درادامه لیست قیمت های انواع خودروهای داخلی را که برگرفته از استعلام میدانی از سایت های خرید و فروش اینترنتی و نمایشگاه داران خودرو است را در ادامه مشاهده میکنید.
ساینا: ۱،۲۸۴،۰۰۰،۰۰۰ تومان
ساینا دوگانه: ۱،۳۷۰،۰۰۰،۰۰۰ تومان
سهند: ۱،۳۹۰،۰۰۰،۰۰۰ تومان
کوئیک (S): ۱،۲۱۳،۰۰۰،۰۰۰ تومان
کوئیک (RS): ۱،۲۲۰،۰۰۰،۰۰۰ تومان
کوئیک (GX): ۱،۲۲۲،۰۰۰،۰۰۰ تومان
کوئیک (GXR): ۱،۲۹۸،۰۰۰،۰۰۰ تومان
اطلس (مانیتور+رینگ): ۱،۳۹۵،۰۰۰،۰۰۰ تومان
گروه خودروهای میانرده و سدان:
پارس نوآ: ۲،۱۸۸،۰۰۰،۰۰۰ تومان
شاهین دنده (با مانیتور): ۱،۹۶۰،۰۰۰،۰۰۰ تومان
شاهین دنده (سانروف+مانیتور): ۲،۰۷۵،۰۰۰،۰۰۰ تومان
شاهین اتومات (CVT): ۲،۲۹۷،۰۰۰،۰۰۰ تومان
شاهین پلاس (بیمانیتور): ۲،۶۷۰،۰۰۰،۰۰۰ تومان
سورن (XU۷P) برق: ۱،۵۹۰،۰۰۰،۰۰۰ تومان
سورن (TU۵): ۲،۱۲۸،۰۰۰،۰۰۰ تومان
سورن دوگانه برق بزرگ: ۱،۹۲۵،۰۰۰،۰۰۰ تومان
سورن دوگان سیم (کوچک/بزرگ): ۱،۹۰۵،۰۰۰،۰۰۰ تا ۱،۹۷۵،۰۰۰،۰۰۰ تومان
رانا ۱،۶۷۰،۰۰۰،۰۰۰ تا ۱،۶۳۰،۰۰۰،۰۰۰ تومان
دنا ۶ دنده: ۲،۱۲۵،۰۰۰،۰۰۰ تومان
دنا اتومات: ۲،۷۵۲،۰۰۰،۰۰۰ تومان
تارا (V۱): ۱،۹۹۵،۰۰۰،۰۰۰ تومان
تارا (V۴): ۲،۶۰۳،۰۰۰،۰۰۰ تومان
تارا (V۴) توربو: ۲, l ۸۴۵،۰۰۰،۰۰۰ تومان
ریرا جدید: ۳،۶۹۰،۰۰۰،۰۰۰ تومان
گروه پژو ۲۰۷:
۲۰۷ (TU۳): ۱،۶۰۸،۰۰۰،۰۰۰ تومان
۲۰۷ هیدرولیک: ۱،۷۶۸،۰۰۰،۰۰۰ تومان
۲۰۷ فلز فرمان برقی: ۱،۹۱۵،۰۰۰،۰۰۰ تومان
۲۰۷ دنده پانارینگ/قالپاق: ۲،۱۱۵،۰۰۰،۰۰۰ تا ۲،۰۶۰،۰۰۰،۰۰۰ تومان
۲۰۷ اتو فلز: ۲،۵۳۰،۰۰۰،۰۰۰ تومان
۲۰۷ اتو پانا: ۲،۷۶۵،۰۰۰،۰۰۰ تومان
نگاهی به آخرین استعلام قیمتهای ۳ مرداد ۱۴۰۵، حقیقتی تلخ را برمبنای اعداد به نمایش میگذارد و آن اینکه بازار خودرو نه تنها به آرامش نرسیده، بلکه در یک مسیر تصاعدی قرار گرفته است که در آن، حتی ارزانترین خودروهای کشور مانند کوئیک و ساینا از مرز ۱.۲ میلیارد تومان عبور کردهاند.
اگر قیمتهای فعلی را با میانگین قیمتهای خردادماه مقایه کنیم، شاهد افزایش چشمگیری هستیم به طوری که در خردادماه، بسیاری از مدلهای اقتصادی در بازه ۹۰۰ میلیون تا ۱.۱ میلیارد تومان نوسان داشت، اما اکنون شاهد رشد حدود ۱۵ تا ۲۵ درصدی در بازه زمانی تنها ۶۰ روزه هستیم و این یعنی در هر ماه، میانگین ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان به قیمت خودروهای پایه اضافه شده است.بنابراین وقتی ارزانترین خودرو یا همان کوئیک S قیمتی بالغ بر ۱.۲ میلیارد تومان دارد و این قیمتها نشان میدهد که خودرو در ایران دیگر یک کالای مصرفی برای جابهجایی نیست، بلکه به یک سرمایه در گردش تبدیل شده است که قیمت آن نه بر اساس کیفیت و کارایی، بلکه بر اساس نرخ ارز و تخمین دلالان تعیین میشود.این لیست قیمتها ،چیزی جز نمایش شکست سیاستهای کنترل قیمت و عدم توزیع عادلانه است؛ در حالی که دولت از واردات خودرو برای تعدیل قیمتها سخن میگوید و واقعیت بازار نشان میدهد که هرگونه عرضه جدید، تنها باعث تحریک بیشتر دلالان و افزایش قیمتهای پیشدرآمد میشود.
بازار خودرو در مرداد ۱۴۰۵، بازاری است که در آن خریدار واقعی عملاً حذف شده و تنها «سرمایهگذاران خودرویی» در حال خرید و فروش هستند که تفاوت قیمت خرداد و مرداد ثابت کرد که هیچ نهادی در حال کنترل این بازار نیست و قیمتها در مسیر یک انفجار قیمتی جدید قرار دارند.
افزایش قیمت خودرو ادامه دارد؟
بازار خودرو در شرایطی میان افزایش هزینهها و کاهش قدرت خرید مردم گرفتار شده که کارشناسان نسبت به شکلگیری رکود تورمی در این بازار هشدار میدهند. حسن کریمیسنجری، کارشناس صنعت خودرو، معتقد است دو عامل اصلی یعنی نوسانات نرخ ارز و افت توان خرید مصرفکنندگان، مسیر آینده بازار را تعیین خواهد کرد.
به گفته کریمیسنجری، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که نرخ ارز اثرگذاری بیشتری بر قیمت خودرو دارد و هرگونه افزایش در این بازار میتواند به سرعت خود را در قیمت خودروها نشان دهد. با این حال، رشد قیمتها در شرایط فعلی با محدودیت تقاضا مواجه شده، زیرا بسیاری از خریداران به دلیل کاهش قدرت خرید، امکان ورود به بازار را ندارند.این کارشناس صنعت خودرو تأکید میکند نتیجه این شرایط، شکلگیری پدیدهای به نام رکود تورمی است؛ یعنی وضعیتی که در آن قیمتها افزایش پیدا میکنند اما حجم معاملات کاهش مییابد.کریمیسنجری همچنین درباره تأثیر تشدید تنشهای سیاسی و نظامی بر بازار خودرو هشدار داد و گفت در صورت ورود کشور به شرایط بحرانی، معاملات خودرو میتواند با افت شدید مواجه شود. به گفته او، اختلال در مسیرهای تجاری، حملونقل و تأمین قطعات، هزینه تولید را افزایش داده و فشار بیشتری به قیمت تمامشده خودرو وارد خواهد کرد.او معتقد است برای بازگشت آرامش به بازار خودرو، مهمترین اولویت عبور از فضای بحران و ایجاد ثبات اقتصادی است. پس از آن، مهار تورم، افزایش عرضه خودرو از مسیر تولید داخلی و واردات و ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا میتواند زمینه بازگشت آرامش به این بازار را فراهم کند.
امکان تخلیه بخشی از حباب قیمتی بازار خودرو
امیرحسن کاکایی، کارشناس بازار خودرو با اشاره به وضعیت فعلی بازار میگوید: در شرایط کنونی نمیتوان پیشبینی دقیقی از آینده قیمت خودرو ارائه کرد، چرا که مهمترین متغیر اثرگذار بر بازار، تحولات سیاسی و مشخصا سرنوشت جنگ است. به اعتقاد او، باید ابتدا مشخص شود جنگ چه زمانی و چگونه پایان پیدا میکند، چراکه نوع پایان جنگ و پیامدهای آن بر نرخ ارز، انتظارات تورمی، روابط اقتصادی و تجارت خارجی، تأثیر مستقیمی بر بازار خودرو دارد. به گفته او، ممکن است در یک روز نرخ ارز کاهش پیدا کند و به دنبال آن قیمت برخی خودروها نیز اندکی پایین بیاید، اما این کاهشها لزوما به معنای آغاز یک روند نزولی پایدار نیست. بازار در شرایطی قرار دارد که هر خبر سیاسی میتواند انتظارات فعالان را تغییر دهد و قیمتها را بالا یا پایین کند. بنابراین نمیتوان بر اساس نوسان یک یا چند روزه نرخ ارز، درباره آینده بازار خودرو تصمیم گرفت. او تاکید میکند: برای تحلیل وضعیت خودرو باید مجموعهای از متغیرها را همزمان در نظر گرفت؛ نرخ ارز، تورم، قدرت خرید خانوار، هزینه تولید، سیاستهای وارداتی و حتی نحوه پایان جنگ، همگی عواملی هستند که مسیر بازار را تعیین میکنند. او در ادامه میگوید: در ماههای گذشته نرخ ارز صنعتی نیز تغییر قابل توجهی پیدا کرد و فاصله میان نرخهای مختلف ارز، یکی از عوامل اصلی ایجاد ابهام در صنعت خودرو میشود. در حالی که تولیدکنندگان، بهویژه مونتاژکاران، برای تأمین قطعات و مواد اولیه خود به ارز نیاز دارند، سیاستگذار از یک سو دسترسی آنها به ارز رسمی را محدود میکند و از سوی دیگر، اجازه نمیدهد تولیدکنندگان بدون محدودیت ارز مورد نیاز خود را از بازار تهیه کنند.
به گفته این کارشناس بازار خودرو، نتیجه چنین سیاستی این است که تولیدکننده در یک وضعیت نامشخص قرار میگیرد و از او انتظار میرود تا تولید کند، اما همزمان دسترسیاش به منابع ارزی محدود است و نمیداند برای تأمین مواد اولیه و قطعات باید از چه نرخی استفاده کند. این وضعیت در نهایت هزینه تولید را افزایش میدهد و بر قیمت نهایی خودرو تأثیر میگذارد. کاکایی تاکید میکند: امروز خریدار خودرو با یک دوگانگی جدی روبهرو است، از یک طرف، استمرار تورم بالا به این معناست که هزینه تولید و قیمت کالاها همچنان ظرفیت افزایش دارد و از طرف دیگر، اگر شرایط سیاسی به سمت ثبات حرکت و نرخ ارز کاهش پیدا کند، امکان تخلیه بخشی از حباب قیمتی بازار خودرو نیز وجود دارد.