در جهانی که رقابت اقتصادی بیش از هر زمان دیگری به رقابت بر سر بازارها، فناوری، سرمایه و زنجیره‌های تأمین تبدیل شده است، هیچ کشوری نمی‌تواند توسعه پایدار را صرفاً بر پایه ظرفیت‌های داخلی و بدون تعامل مؤثر با اقتصاد پیرامونی خود دنبال کند. همگرایی منطقه‌ای، نه یک انتخاب تشریفاتی در عرصه دیپلماسی، بلکه ضرورتی اقتصادی برای کاهش هزینه‌ها، گسترش بازارها، افزایش قدرت رقابت و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مشترک کشورهاست.کشورهای همسایه معمولاً از مزیت‌هایی برخوردارند که می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های اقتصادی باشد: فاصله جغرافیایی کمتر، هزینه حمل‌ونقل پایین‌تر، پیوندهای تاریخی و فرهنگی، نیازهای مکمل و امکان ایجاد مسیرهای مشترک تجاری. بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها می‌تواند به افزایش تجارت، توسعه سرمایه‌گذاری، ایجاد اشتغال و تقویت بنگاه‌های تولیدی منجر شود. با این حال، همجواری جغرافیایی به‌خودی‌خود ثروت نمی‌آفریند؛ آنچه اهمیت دارد، تبدیل این همجواری به شبکه‌ای از منافع اقتصادی متقابل است.برای ایران، همگرایی منطقه‌ای اهمیتی دوچندان دارد. موقعیت جغرافیایی کشور، دسترسی به خلیج فارس و دریای عمان، همسایگی با بازارهای آسیای مرکزی و قفقاز و امکان اتصال مسیرهای شمال–جنوب و شرق–غرب، ظرفیت‌هایی فراهم می‌کنند که در صورت تکمیل زیرساخت‌ها و اصلاح سازوکارهای تجاری، می‌توانند به مزیت اقتصادی تبدیل شوند. همکاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، توسعه روابط با کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز و تقویت پیوندهای تجاری با همسایگان، فرصت‌هایی برای تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی و کاهش وابستگی به تعداد محدودی از شرکای تجاری ایجاد می‌کند.یکی از مهم‌ترین دستاوردهای همگرایی منطقه‌ای، گسترش بازار برای تولیدکنندگان داخلی است. بسیاری از بنگاه‌های کوچک و متوسط، به دلیل محدودیت تقاضای داخلی، هزینه‌های بالای تولید یا ضعف شبکه توزیع، امکان رشد کافی ندارند. دسترسی پایدار به بازارهای پیرامونی می‌تواند مقیاس تولید را افزایش دهد، هزینه تمام‌شده را کاهش دهد و انگیزه سرمایه‌گذاری در فناوری و کیفیت را تقویت کند. البته این فرصت زمانی به توسعه تولید داخلی می‌انجامد که صادرات بر پایه مزیت رقابتی شکل بگیرد، نه صرفاً امتیازات موقت یا فروش منابع خام.همگرایی منطقه‌ای همچنین می‌تواند به توسعه زیرساخت‌های مشترک، از راه‌آهن و بندر گرفته تا شبکه‌های انرژی، ارتباطات دیجیتال و مراکز لجستیکی، کمک کند. این زیرساخت‌ها فقط مسیر عبور کالا نیستند؛ بلکه بستری برای شکل‌گیری صنایع مکمل، انتقال دانش، جذب سرمایه و ایجاد زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای به شمار می‌روند. برای مثال، همکاری در فرآوری محصولات کشاورزی، صنایع غذایی، دارو، تجهیزات صنعتی و خدمات فنی می‌تواند سهم بیشتری از ارزش افزوده را در کشورهای منطقه حفظ کند.با این همه، نباید همگرایی منطقه‌ای را راه‌حلی بدون هزینه و خطر تصور کرد. تفاوت در مقررات، ضعف نظام‌های بانکی و پرداخت، نوسان نرخ ارز، تحریم‌ها، اختلافات سیاسی، رقابت بر سر بازارها و ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل می‌توانند مانع تحقق منافع مشترک شوند. افزون بر این، آزادسازی تجارت اگر بدون توجه به توان رقابتی صنایع داخلی انجام شود، ممکن است به افزایش واردات، تضعیف برخی تولیدکنندگان و تشدید عدم توازن تجاری بینجامد. بنابراین، همگرایی موفق به سیاست صنعتی سنجیده، حمایت هدفمند و زمان‌مند از تولید، شفافیت مقررات و سازوکارهای حل اختلاف نیاز دارد.