امیر روشنبخش قنبری در نشست همافزایی و انتقال تجربه تجارت صنایع فرهنگی و خلاق و حضور در بازارهای بینالمللی، با اشاره به اهمیت موضوع صادرات خدمات برای سازمان توسعه تجارت ایران اظهار کرد: برای توسعه این بخش ابتدا باید به درک مشترکی از مفهوم صادرات خدمات برسیم. از نگاه سازمان توسعه تجارت، هر فعالیتی که منجر به ورود ارز با منشأ خارجی به کشور شود، در زمره صادرات خدمات قرار میگیرد. برای مثال زمانی که یک شرکت گردشگری موفق به جذب گردشگر خارجی میشود و از این طریق ارز وارد کشور میکند، این فعالیت نیز صادرات خدمات محسوب میشود.
روشنبخش با اشاره به سازوکارهای قانونی این حوزه گفت: در کشور دو کمیته با عنوان کمیته ماده ۱۹ و کمیته ماده ۵ به عنوان مراجع تشخیص صادرات خدمات فعالیت میکنند. این کمیتهها پس از احراز انجام صادرات، گواهی صادرات خدمات صادر میکنند و بر مبنای این گواهی، ارز حاصل از صادرات در سامانه جامع تجارت ثبت میشود.
وی ادامه داد: یکی از مزیتهای مهم صادرات خدمات این است که برخلاف بسیاری از حوزههای صادراتی، مشمول برخی تعهدات ارزی و مالیاتی نمیشود. این موضوع در شرایط فعلی کشور که صادرکنندگان با مسائل مختلفی در حوزه رفع تعهد ارزی روبهرو هستند، یک ظرفیت مهم محسوب میشود.
رشد سه برابری صادرات خدمات
روشنبخش با اشاره به رشد صادرات خدمات در کشور اظهار کرد: سال گذشته حجم صادرات خدمات حدود یک میلیارد دلار بود که این رقم در سال جاری به حدود سه میلیارد دلار رسیده است. از این میزان، حدود ۱.۲ میلیارد دلار مربوط به خدمات دانشبنیان، صنایع خلاق و حوزههای مشابه بوده است.
وی خاطرنشان کرد: رشد سه برابری صادرات خدمات پس از حذف برخی محدودیتها و تعهدات نشان میدهد هر زمان فرایندهای تجاری تسهیل شود و مداخلات غیرضروری کاهش یابد، بازار نیز واکنش مثبت نشان میدهد و ظرفیتهای پنهان اقتصاد فعال میشود.
معاون ارتقای کسبوکارهای بینالمللی سازمان توسعه تجارت یکی از چالشهای اصلی فعالان اقتصادی را نبود شناخت کافی از بازارهای هدف دانست و گفت: تجارت سنتی عمدتاً بر پایه تجربههای فردی شکل میگیرد، اما تجارت حرفهای در دنیا مبتنی بر مطالعات بازار است. بسیاری از فعالان اقتصادی بدون شناخت دقیق از نیازها، سلایق و ظرفیتهای بازار مقصد وارد یک کشور و در نهایت با شکست مواجه میشوند.
وی افزود: بارها مشاهده شدهاست که صادرکنندگان بدون بررسی دقیق بازار، اقدام به صادرات فرش، صنایع دستی یا سایر محصولات کردهاند اما به دلیل عدم شناخت ذائقه فرهنگی و نیاز مصرفکنندگان آن کشور، ناچار به بازگرداندن کالا شدهاند.
قنبری تصریح کرد: مطالعات بازار یک فعالیت تخصصی است و معمولاً توسط مؤسسات حرفهای بینالمللی انجام میشود. این مؤسسات اطلاعات دقیق و کاربردی درباره بازارهای هدف ارائه میکنند و حتی در برخی موارد نتایج مطالعات خود را تضمین میکنند. از این رو فعالان صنایع خلاق و دانشبنیان باید پیش از ورود به بازارهای خارجی، مطالعات بازار را به عنوان یک ضرورت در نظر بگیرند.
وی با اشاره به ظرفیتهای سازمان توسعه تجارت برای حمایت از صادرکنندگان گفت: سازمان از طریق رایزنان بازرگانی مستقر در کشورهای هدف، رویدادهای تجاری، نمایشگاهها و پاویونهای تخصصی میتواند زمینه حضور فعالان صنایع خلاق و فرهنگی را در بازارهای خارجی فراهم کند.
معاون ارتقای کسبوکارهای بینالمللی سازمان توسعه تجارت همچنین به مزیتهای صادرات خدمات نسبت به صادرات کالا اشاره کرد و افزود: صادرات خدمات با بسیاری از محدودیتهای رایج در صادرات کالا از جمله مسائل مربوط به استانداردها، قرنطینه، تشریفات گمرکی و سهمیهبندیها مواجه نیست و همین موضوع میتواند زمینه رشد سریعتر آن را فراهم کند.
وی با اشاره به ظرفیت بالای صادرات آثار هنری تصریح کرد: آمارهای موجود نشان میدهد حجم صادرات آثار هنری و محصولات حوزه هنرهای تجسمی بسیار قابل توجه است، اما بخشی از این فعالیتها به دلیل ثبت نشدن در سامانههای رسمی در آمارهای کشور منعکس نمیشود.
ظرفیت بالای کشور در حوزه فناوری اطلاعات، نرمافزار و برنامهنویسی
وی با اشاره به ظرفیت بالای کشور در حوزه فناوری اطلاعات، نرمافزار و برنامهنویسی گفت: ایران در بسیاری از حوزههای خدمات دانشبنیان از توانمندیهای قابل توجهی برخوردار است، اما به دلیل شرایط تحریمی و برخی ملاحظات موجود، امکان پایش دقیق آمارهای صادراتی این بخش همواره وجود ندارد.
معاون ارتقای کسبوکارهای بینالمللی سازمان توسعه تجارت یکی از برنامههای مهم سازمان را توسعه تجارت الکترونیک فرامرزی عنوان کرد و گفت: این حوزه میتواند بسیاری از مشکلات فعالان اقتصادی برای حضور در بازارهای خارجی را برطرف کند. در این مدل، تولیدکنندگان و صاحبان کسبوکار میتوانند محصولات خود را از طریق سکوهای بینالمللی بهصورت مستقیم به مصرفکنندگان خارجی عرضه کنند.
وی افزود: در تجارت الکترونیک فرامرزی، خریدها در مقیاس خرد و توسط مصرفکنندگان نهایی انجام میشود و به همین دلیل بسیاری از پیچیدگیهای صادرات تجاری را ندارد. این مدل سالهاست در پلتفرمهایی مانند آمازون و علیبابا اجرا میشود و اکنون در ایران نیز زیرساختهای لازم برای توسعه آن در حال فراهم شدن است.
روشنبخش تصریح کرد: اجرای آزمایشی این طرح با همکاری برخی سکوهای داخلی در بازار روسیه انجام شده و نتایج آن مورد بررسی قرار گرفته است. در مرحله بعد توسعه فعالیت در بازار کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا و همچنین عمان در دستور کار قرار دارد.
وی خاطرنشان کرد: توافق تجارت آزاد میان ایران و کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا فرصت بسیار مناسبی برای حضور فعالان صنایع خلاق و دانشبنیان در این بازارها فراهم کرده است و کسبوکارها میتوانند با دریافت کد فروشندگی و استفاده از بسترهای تجارت الکترونیک، محصولات خود را مستقیماً به مشتریان خارجی عرضه کنند.
بهرهمندی فعالان صادرات خدمات از مشوقهای صادراتی
معاون ارتقای کسبوکارهای بینالمللی سازمان توسعه تجارت در بخش دیگری از سخنان خود به مشوقهای صادراتی اشاره کرد و گفت: هر سال بخشی از منابع مالی در قالب مشوقهای صادراتی در اختیار سازمان قرار میگیرد تا از صادرکنندگان حمایت شود. فعالانی که موفق به دریافت گواهی صادرات خدمات شوند، میتوانند از این حمایتها بهرهمند شوند.
وی افزود: بخشی از هزینههای مربوط به ثبت برند در کشورهای هدف، اخذ استانداردهای مورد نیاز، دریافت گواهیهای تخصصی و سایر الزامات ورود به بازارهای خارجی از محل این مشوقها بهصورت کمک بلاعوض پرداخت میشود.
روشنبخش در پایان تأکید کرد: ظرفیت صادراتی صنایع خلاق، فرهنگی و دانشبنیان ایران بسیار فراتر از وضعیت کنونی است و فعالان این حوزه باید بیش از گذشته با نگاه صادراتمحور به بازارهای منطقهای و جهانی توجه کنند. سازمان توسعه تجارت نیز آمادگی دارد در حوزه مشاوره، تسهیل فرایندها، معرفی بازارهای هدف و توسعه ارتباطات تجاری در کنار فعالان این بخش قرار گیرد.