وقتی سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی ۲۸ مهرماه سال گذشته معاملات ۶ محصول جدید در بازار گواهی سپرده کالایی بورس کالای ایران را افتتاح کرد، شاید تصور اینکه مس، قیر، گندله، میلگرد، روی و حتی خودرو در کنار دارایی‌های سنتی همچون طلا و نقره به گزینه‌ای برای سرمایه‌گذاری تبدیل شوند، برای بخشی از فعالان بازار چندان بدیهی نبود. اما آن روز، اتفاقی مهم در بازار سرمایه رقم خورد؛ اتفاقی که اهمیت آن پس از گذشت یک سال، بیش از پیش نمایان شده است. در واقع، موضوع صرفاً اضافه شدن چند دارایی جدید به بازار مالی نبود؛ بلکه گامی در مسیر تغییر نگاه به مفهوم سرمایه‌گذاری و نزدیک‌تر شدن بازار سرمایه به بخش واقعی اقتصاد بود.
سال‌ها بخش قابل‌توجهی از سرمایه‌ها با هدف حفظ ارزش دارایی به سمت بازارهایی مانند ارز و طلا حرکت کرده‌اند؛ بازارهایی که اگرچه پاسخ‌گوی بخشی از نیاز سرمایه‌گذاران برای حفظ ارزش دارایی هستند، اما لزوماً ارتباط مستقیمی با فرایند تولید و زنجیره واقعی اقتصاد ندارند.
گواهی سپرده کالایی مسیر متفاوتی را پیش روی سرمایه‌گذار قرار می‌دهد؛ مسیری که در آن، سرمایه‌گذاری بر پایه یک دارایی واقعی، قابل شناسایی و قابل معامله در بستری شفاف و رسمی شکل می‌گیرد.
در این مدل، سرمایه‌گذار صرفاً با یک ابزار مالی مواجه نیست بلکه پشت هر گواهی، یک دارایی واقعی در زنجیره اقتصاد قرار دارد؛ از فلزی که در یک واحد تولیدی تولید شده تا محصولی که در صنعت ساختمان، زنجیره فولاد، انرژی یا بازار خودرو مورد استفاده قرار می‌گیرد. از همین منظر، گواهی سپرده کالایی یکی از ابزارهایی است که می‌تواند پیوند میان بازار سرمایه و بخش واقعی اقتصاد را تقویت کند.
اکنون آمار یک سال گذشته، تصویری روشن از روند شکل‌گرفته ارائه می‌دهد. بررسی معاملات بازار گواهی سپرده کالایی در فاصله ۲۸ مهر ۱۴۰۴ تا ۲۸ مهر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد ارزش معاملات ۶ دارایی جدید به ۳۰ هزار و ۲۵۰ میلیارد تومان رسیده است؛ در حالی که بازدهی ثبت‌شده این دارایی‌ها در این دوره، بسته به محصول از ۱۶۶ تا ۴۷۰ درصد متغیر بوده است.
این ارقام، علاوه بر عملکرد معاملاتی این دارایی‌ها، از شکل‌گیری مسیری تازه برای سرمایه‌گذاری بر مبنای دارایی‌های واقعی اقتصاد حکایت دارد؛ مسیری که در آن کالا از یک محصول صرفاً صنعتی یا مصرفی به دارایی‌ای قابل معامله در قالب یک ابزار مالی استاندارد تبدیل می‌شود.
مس؛ پیشتاز ارزش معاملات
در میان این ۶ دارایی، گواهی سپرده مس کاتدی با بیش از ۲۲ هزار و ۵۰۷ میلیارد تومان ارزش معاملات در جایگاه نخست قرار گرفت. در این بازار، ۹ میلیون و ۶۶۳ هزار و ۶۷۹ قرارداد، معادل حدود ۹ هزار و ۶۶۴ تن مس کاتدی، معامله شد و بازدهی این دارایی در دوره یک‌ساله به ۲۴۴ درصد رسید.
مس، نمونه‌ای از ظرفیت بازار گواهی سپرده برای تبدیل محصولات و مواد اولیه صنعتی به دارایی‌های قابل معامله در بازار سرمایه است؛ مسیری که می‌تواند زمینه حضور مستقیم‌تر دارایی‌های زنجیره تولید در بازار مالی را فراهم کند.
قیر؛ ۴۷۰ درصد بازدهی
گواهی سپرده قیر با ثبت ۱۹ میلیون و ۸۱۶ هزار و ۹۶۷ قرارداد، معادل حدود ۱۹ هزار و ۸۱۷ تن معامله شد و ارزش معاملات آن از ۲۲ هزار و ۸۹۴ میلیارد ریال فراتر رفت.
قیر با ثبت ۴۷۰ درصد بازدهی، بالاترین بازدهی را در میان ۶ دارایی مورد بررسی به خود اختصاص داد.
گندله سنگ‌آهن؛ سرمایه‌گذاری بر یکی از حلقه‌های زنجیره فولاد
در گواهی سپرده گندله سنگ‌آهن نیز ۵۴ میلیون و ۴۳۹ هزار و ۵۶۲ قرارداد، معادل حدود ۵۴ هزار و ۴۴۰ تن، معامله شد. ارزش معاملات این محصول به بیش از ۶۴۸ میلیارد تومان رسید و بازدهی آن در دوره مورد بررسی ۲۰۴ درصد بود.
ورود گندله به بازار گواهی سپرده، نمونه دیگری از حضور محصولات زنجیره تولید در بازار سرمایه است؛ اتفاقی که می‌تواند فاصله میان بازارهای مالی و بخش واقعی اقتصاد را کاهش دهد.
شمش روی؛ بیش از ۲.۴ همت ارزش معاملات
گواهی سپرده شمش روی نیز در این دوره با ثبت ۵ میلیون و ۲۴ هزار و ۸۹۱ قرارداد، معادل حدود ۵ هزار و ۲۵ تن، معامله شد. ارزش معاملات این دارایی به بیش از ۲ هزار و ۳۶۶ میلیارد تومان رسید و بازدهی آن ۱۶۶ درصد ثبت شد.
میلگرد؛ بیش از ۳۴ هزار تن معامله
در بازار گواهی سپرده میلگرد نیز ۳۴ میلیون و ۵۶۲ هزار و ۴۴۵ قرارداد، معادل حدود ۳۴ هزار و ۵۶۲ تن، معامله شد. ارزش معاملات میلگرد به بیش از ۲ هزار و ۱۸۹ میلیارد تومان رسید و این دارایی در یک سال ۱۸۷ درصد بازدهی ثبت کرد.
میلگرد یکی از ملموس‌ترین نمونه‌های پیوند بازار سرمایه با اقتصاد روزمره است؛ محصولی که در زنجیره ساختمان و زیرساخت نقش اساسی دارد و اکنون امکان معامله آن در قالب یک ابزار مالی استاندارد نیز فراهم شده است.
خودرو در ویترین متنوع بازار گواهی
اما متفاوت‌ترین عضو این فهرست، خودرو است. وانت T۹ با ثبت ۴۴۸ هزار و ۷۰۸ قرارداد، معادل حدود ۴۵ دستگاه، وارد معاملات گواهی سپرده شد. ارزش معاملات این دارایی از ۲۵۰ میلیارد تومان عبور کرد و بازدهی آن در یک سال به ۳۳۳ درصد رسید.
ورود خودرو نشان داد دامنه دارایی‌های قابل معامله در بازار گواهی سپرده دیگر محدود به فلزات و محصولات صنعتی و فرآورده‌های نفتی نیست و می‌تواند به سمت دارایی‌های متنوع‌تری گسترش یابد.
از خرید کالا تا سرمایه‌گذاری روی دارایی‌های واقعی
آنچه عملکرد یک‌ساله این ۶ دارایی را اهمیت می‌بخشد، صرفاً رقم معاملات یا بازدهی ثبت‌شده آنها نیست؛ اهمیت اصلی را باید در توسعه یک مسیر جدید برای حضور دارایی‌های واقعی در بازار سرمایه جست‌وجو کرد.
بازار گواهی سپرده کالایی می‌تواند به تدریج این امکان را تقویت کند که سرمایه‌گذاری تنها به دارایی‌های سنتی محدود نباشد و سرمایه‌گذاران، در کنار ارز و طلا به طیف متنوعی از دارایی‌های واقعی موجود در اقتصاد نیز دسترسی داشته باشند.
در این چارچوب، گواهی سپرده کالایی از یک سو دارایی واقعی را به یک ابزار مالی استاندارد و قابل معامله تبدیل می‌کند و از سوی دیگر، بازار سرمایه را به زنجیره تولید نزدیک‌تر می‌سازد. از این منظر، توسعه این بازار را نمی‌توان صرفاً با افزایش تعداد نمادها یا ارزش معاملات سنجید؛ بلکه یکی از دستاوردهای مهم آن، ایجاد بستری برای ورود دارایی‌های واقعی اقتصاد به بازار سرمایه و فراهم شدن امکان مشارکت سرمایه‌گذاران در این بخش‌هاست.
به بیان دیگر، کالایی که در یک واحد تولیدی با سرمایه‌گذاری، مواد اولیه و فرایند تولید به وجود آمده است، اکنون می‌تواند در قالب یک ابزار مالی استاندارد، وارد بازار سرمایه شود و سرمایه‌گذار نیز از طریق این بازار به دارایی واقعی دسترسی پیدا کند. این همان نقطه‌ای است که گواهی سپرده کالایی می‌تواند سرمایه را به تولید نزدیک‌تر کند و بازار سرمایه را به یکی از مسیرهای سازمان‌یافته برای تأمین مالی، کشف قیمت و سرمایه‌گذاری بر دارایی‌های واقعی تبدیل سازد.
بازار گواهی با ۱۲ دارایی فعال
گفتنی است معاملات ۶ محصول کاتد مس، قیر، گندله، میلگرد، شمش روی و خودرو در ۲۸ مهرماه سال گذشته با حضور وزیر امور اقتصادی و دارایی در بازار گواهی سپرده کالایی بورس کالای ایران آغاز شد. پیش از آن نیز معاملات گواهی سپرده شمش طلا، سکه طلا، زعفران نگین و شمش نقره در این بازار در جریان بود. همچنین طی ماه‌های اخیر شمش سرب و پسته نیز به تابلوی معاملات این بازار اضافه شده‌اند و به این ترتیب، بازار گواهی سپرده کالایی بورس کالای ایران اکنون ۱۲ دارایی فعال را در بر می‌گیرد.
.jpg)
.jpg)