احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در این مراسم با تأکید بر ضرورت هدایت منابع مالی به سمت تولید، «پول نشاندار» را ابزاری برای مقابله با آثار تورم و تقویت اشتغال دانست و گفت: طرح «همگام» میتواند بدهی کارفرمایان به سازمان تأمین اجتماعی را به دارایی و اعتبار قابل استفاده تبدیل کند و زمینه جایگزینی پول نشاندار با «پول بینشان» را فراهم آورد.
طرح ملی «همگام» با هدف بهرهگیری از ظرفیت اوراق گام و برات الکترونیکی برای تسویه دیون کارفرمایان به سازمان تأمین اجتماعی طراحی شده است. در این طرح وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان تأمین اجتماعی، بانک رفاه کارگران و بانک تجارت همکاری کردهاند و قرار است بانکهای عامل دیگر کشور نیز به این طرح بپیوندند.
این طرح با استفاده از ابزارهای نوین تأمین مالی، امکان تسویه بدهی کارفرمایان به سازمان تأمین اجتماعی را بدون نیاز به پرداخت نقدی فراهم میکند و میتواند به مدیریت نقدینگی بنگاهها و استمرار فعالیت واحدهای تولیدی کمک کند.
در این سازوکار، اوراق گام بهعنوان یک ابزار اعتباری، امکان تأمین مالی بنگاهها را فراهم میکند. این اوراق با سررسید یک تا ۱۲ ماه و با ضمانت مؤسسه اعتباری صادر میشود و هدف آن هدایت منابع مالی به سمت فعالیتهای مولد به جای سرمایهگذاریهای سوداگرانه تولیدی از یکسو و کاهش اتکای بخش تولید به منابع نقدی بانکی از سوی دیگر است. قابلیت معامله این اوراق در بازار سرمایه نیز امکان استفاده از آن را در زنجیره تأمین مالی بنگاهها فراهم میکند.
در طرح «همگام»، اعتبار ایجادشده از طریق اوراق گام میتواند برای تسویه بدهی کارفرما به سازمان تأمین اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد؛ به این ترتیب، به جای جابهجایی مستقیم وجه نقد، از یک ابزار اعتباری مشخص و قابل رصد برای ایفای تعهدات استفاده میشود.
همچنین برات الکترونیکی بهعنوان یکی دیگر از ابزارهای مورد استفاده در این طرح، امکان انجام فرایند تسویه به شکل الکترونیکی را فراهم میکند. استفاده از این ابزارها در کنار ظرفیت سامانههای تأمین مالی زنجیرهای، میتواند مسیر تأمین مالی و تسویه تعهدات میان بنگاهها، بانکها و سازمان تأمین اجتماعی را تسهیل کند.
تورم و بیکاری دو مسئله بزرگ اقتصاد ایران است/ اوراق گام میتواند به سمت تولید و اشتغال هدایت کند
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در آیین رونمایی از طرح ملی «همگام» اظهار کرد: جامعه امروز ما با دو مسئله بزرگ یعنی تورم و بیکاری مواجه است و مردم و اقتصاد ایران از این دو مشکل رنج میبرند.
وی افزود: در فرمان اخیر مقام معظم رهبری نیز درباره این دو محور، فرامینی صادر شده است و فرمان رهبر برای ما حکم و دستور است و باید در جهت تحقق آن تلاش کنیم. البته این دو مسئله همواره مورد توجه سیاستگذاران بوده، اما راهحلهایی که بتواند ما را به وضعیت مناسب و مطلوب سوق دهد، وجود نداشته است. امیدواریم به سمت حل این دو مشکل اساسی مردم حرکت کنیم.
اوراق گام؛ ابزاری برای مهار تورم و افزایش اشتغال
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی در ادامه با تشریح اهمیت اوراق گام گفت: اهمیت این کار را باید اینگونه توضیح داد که گام، یعنی «گواهی اعتبار مولد»، در واقع نوعی پول نشاندار است. ما در اقتصاد میگوییم بعد از تأسیس دولت، بزرگترین کشف بشر این بود که امکان مبادله را فراهم کرد. اما پول نشاندار بهصورت رسمی و گسترده پس از تورمهای بزرگ بعد از جنگ جهانی اول، زمانی که تورم کشورهای اروپا ماهانه ۳۰ درصد تورم داشتند، مطرح شد و در آن زمان به دنبال راهکاری برای مهار تورم بودند.
میدری ادامه داد: پول نشاندار ابزاری برای مهار تورم و افزایش اشتغال است. اما چگونه این امر امکانپذیر است؟ هرچقدر تورم بیشتر شود، سرمایه به سمت داراییهای سوداگرانه سوق پیدا میکند و بخش مولد با کمبود منابع مواجه میشود.
وی تصریح کرد: ذات تورم این است که ترس ایجاد میکند و افراد را از بنگاهها و تولید به سمت خرید طلا، ارز و زمین سوق میدهد و بخش مولد با کمبود اعتبار روبهرو میشود و اشتغال پایین میآید. در واقع فرایند جهت میدهد که پولمان را به جایی ببریم که میدانیم مخرب است، ولی میخواهیم خودمان را نجات دهیم.
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی گفت: کشورهای درگیر جنگ جهانی اول این ابزار را در سیستم بانکی اجرا کردند. این ابزار در اوایل انقلاب در کشور ما نیز فراوان شد، اما بعد کاهش پیدا کرد. در مورد اوراق گام از سال ۱۳۹۸ تاکنون فقط ۱۱ بار بخشنامههای آن در بانک مرکزی اصلاح شده و دو بار نیز آییننامه آن در دولت اصلاح شده است، اما همانطور که آمار نشان میدهد، گسترش پیدا نکرده است.
مصوبه دولت؛ زمینۀ قانونی گسترش استفاده از اوراق گام در دستگاهها
میدری افزود: افرادی که دستورالعمل اوراق گام را سالها نوشتند، دوست داشتند پول نشاندار را در اقتصاد ایران گسترش دهند تا اقتصاد ایران تورم کمتری داشته باشد. در خردادماه امسال در دولت آییننامهای تصویب شد که هشت یا ۹ سازمان دولتی موظف به پذیرش اوراق گام باشند؛ سازمان امور مالیاتی، وزارت صمت برای حقوق مالکانه معادن و سایر امور، سازمان تأمین اجتماعی، بیمارستانهای دولتی، وزارت نفت برای هزینه خوراک صنایع و حتی قبوض برق، وزارت نیرو، وزارت جهاد، گمرک جمهوری اسلامی ایران، بانکها و بانک مرکزی برای امور ارزی.
وی ادامه داد: یعنی دولت و کارشناسانی که اطلاع دارند و کار کارشناسی کردهاند، به این نتیجه رسیدهاند که برای بهبود وضعیت اقتصاد ایران باید به سمت اوراق گام یا کارت رفاهی متصل به اوراق گام و برات الکترونیک برویم و در مجموع از این ابزار استفاده کنیم. بنابراین کارمندان دولت ابزارهای آن را فراهم کردهاند.
میدری گفت: حالا باید اراده سازمانهای دولتی بزرگ ایجاد شود و به بخش خصوصی اطلاعرسانی شود که این ابزار وجود دارد و از آن استفاده شود. ما در همین مدتی که بیشتر درگیر موضوع بودیم، در سیستم بانکی هنوز موانعی داریم؛ هرچند بانک رفاه کارگران و بانک تجارت موضوع را با جدیت و علاقه خاصی دنبال کردند تا بتوانیم شرایط را فراهم کنیم.
«همگام»؛ آغاز استفاده از ظرفیت موجود برای تسویه بدهی کارفرمایان
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی با تأکید بر اینکه طرح ملی «همگام» آغاز یک مسیر جدید است، اظهار کرد: این جلسه، جلسه آغاز است. ما قانون تازهای نگفتیم و حرف تازهای نزدیم، بلکه گفتیم امکانی که دیگران به وجود آوردند، برای بهبود وضعیت اقتصاد ایران و سازمان تأمین اجتماعی و کارفرمایان استفاده کنیم.
وی افزود: اینکه در واقعیت چه چیزی رخ خواهد داد، در یک ماه آینده و بعد از اجرا، فعالان بخشخصوصی به ما انتقال دهند. بنابراین این جلسه برای معرفی طرح است چراکه این ابزار آنچنان که باید معرفی نشده بوده است.
در طرح «همگام» بدهی کارفرمایان به سازمان تأمین اجتماعی به دارایی تبدیل میشود
میدری در تشریح برداشت خود از این طرح گفت: این طرح میگوید که به جای برخوردهای قهری که برای هیچ یک از طرفین خوب نیست، طرح جایگزینی ایجاد شده که نه تنها از برخوردهای قهری به دور است بلکه بدهی کارفرما به سازمان تأمین اجتماعی را هم تبدیل به دارایی و اعتبار میکند.
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در ادامه بیان کرد: این هنر نظام مالی در یک کشور است. شما به سازمان تأمین اجتماعی بدهی دارید و من میگویم اوراق گام دارید که یک دارایی است و میتوانید آن را در بورس بفروشید یا در سیستم بانکی نقد کنید.
وی ادامه داد: فرض کنید سازمان تأمین اجتماعی امروز ۱۰۰ تومان از یک کارفرما طلب دارد. میگوید من میتوانم این را عقب بیندازم و شما اسفندماه ۱۱۲ تومان به من بدهید. بانک میگوید برای صدور اوراق گام دو درصد میگیرم و کارفرما شش ماه فرصت دارد یا دو ماه بعد آن را پرداخت میکند. با توجه به نرخ تورم بالا، سازمان تأمین اجتماعی هم قانوناً ملزم است و هم منطقی است که افراد این حداقل را داشته باشند.
جایگزینی مسدود کردن حساب با ابزار مالی
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی با اشاره به یکی از مشکلات موجود در سازمان تأمین اجتماعی اظهار کرد: مشکلی که در سازمان تأمین اجتماعی داریم این است که چون نرخ جریمه از نرخ سود بازار خیلی پایینتر است، افراد ترجیح میدهند جریمه شوند. بنابراین ابزار نامطلوب ما که مسدود کردن حساب و مصادره اموال است، برای ما مشکل ایجاد میکند و از طرفی ما هم راغب به این برخورد نیستیم چرا که میدانیم چه ضربهای به سازمان میزند.
میدری افزود: بنابراین بدهی را تبدیل به دارایی میکنیم و امیدواریم بدهی آتی را هم تبدیل به یک دارایی کنیم که در موقع خود آن را نیز تشریح خواهیم کرد.
وی در ادامه با اشاره به نحوه اجرای این فرایند در سیستم بانکی گفت: صحبتی که با بانک رفاه داشتیم این است که کارفرما لازم نیست وثیقه ملکی بیاورد. مثلاً یک کارخانه فولاد هزار پرسنل دارد؛ این برای من معتبر است و سهامش در بورس معتبر است و بانک نباید وثیقهای بگیرد که خودش هزینه ایجاد کند.
میدری ادامه داد: دوستان بهدرستی نگران این هستند که برای اوراق گام هم بروند و در بروکراسی گیر بیفتند. اولا کل فرایند براساس آیتی طراحی شده است. نکته دوم نیز به بانکها باز میگردد؛ باید خود بانکها به تصمیم برسند که فرایند اعتبارسنجی کارفرمایان و متقاضیان دریافت اوراق گام را الکترونیکی و در شرایط آسان طراحی کنند.
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی تصریح کرد: برای کارفرمایی که هزار پرسنل دارد، همین موضوع اعتباری ایجاد میکند که دریافت اوراق برای او با ضمانت یک برگ چک یا سفته کافی باشد. اگر به این موارد دقت نشود این ماجرا میتواند تبدیل به یکی از موانع اصلی اجرای طرح شود و طراحی فرایند آسان از طرف بانکها دراینباره بسیار اهمیت دارد.
تغییر رابطه کارفرما با تأمین اجتماعی و فعال شدن زنجیره تولید از نتایج طرح «همگام» است
وی با اشاره به یکی دیگر از ویژگیهای طرح «همگام» گفت: نکته مهم دیگر در این طرح این است که رابطه کارفرما با سازمان تأمین اجتماعی تغییر میکند و به رابطه کارفرما با بانک تبدیل میشود. براساس قانون، دو درصد سود اضافه شده و به سیستم بانکی داده میشود و سیستم بانک کار میکند. خوبی این کار این است که بانکهای مختلف وارد خواهند شد و قدرت انتخاب کارفرما را افزایش میدهند.
میدری افزود: نکته دیگر این است که اوراق گام رابطه کارفرما با کارفرما را نیز تسهیل میکند. فرض کنیم یک تولیدکننده ۵۰۰ میلیارد تومان اوراق گام گرفته است. همین اوراق گام را به واردکننده قطعات خود میدهد و تا قطعه مورد نیازش را وارد کند. یعنی این اوراق میتواند وارد چرخه خود کارفرما شود و صرفا محدود به روابط بانک با کارفرما تقلیل نیابد.
«پول نشاندار» جایگزین سم «پول بینشان» در شرایط تورمی میشود
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی تأکید کرد: بنابراین طرح «همگام» طرحی است که در اقتصاد ایران و سازمان تأمین اجتماعی تحول ایجاد میکند. طرح «همگام» بر دوش مجموعهای از تلاشهای وزارت اقتصاد و بانک مرکزی قرار گرفته تا پول بینشان، که سم اقتصاد در شرایط تورمی است، با پول نشاندار جایگزین شود.
وی ادامه داد: حجم این موضوع برای ما در سازمان تأمین اجتماعی حداقل ۲۰۰ هزار میلیارد تومان است. بزرگترین سازمان اقتصادی ایران که باید در سال دو هزار همت پول وصول کند، میتواند مجموعه آتی و گذشته خود را تبدیل به دارایی مولد کند.
میدری اظهار کرد: اگر این کار صورت گیرد، بورس ایران بورس دیگری خواهد شد؛ رابطه کارگر و کارفرما نیز تغییر خواهد کرد. این یک خلق جدید است. بنابراین به این سادگی ممکن نیست. حتماً مشکلات عدیده وجود دارد و حتماً باید استمرار وجود داشته باشد و موانع اداری را بشناسیم. اما راهی نیست که گذشته نداشته باشد یا ابتکار محض باشد. ایرانیها در خلق پول جزو اولین تمدنها بودهاند.
وی افزود: ما نیز سنتها را احیا میکنیم. این بار به صورت الکترونیکی و سازمانهایی که نقش رهبری و راهبری را دارند در این موضوع فعال هستند. علاوه بر این این طرح از همه چیز به بانکداری اسلامی نزدیکتر است.
تأمین مالی غیرنقدی؛ ضرورتی برای سازمان تأمین اجتماعی
میدری درباره هزینه اجرای این طرح گفت: دو درصدی که بانک میگیرد، هزینه اجرایی طرح است. این طرح یک ضرورت حتمی برای ماست.
وی افزود: «همگام» ابزاری است که بتوانیم به کمک آن کارت رفاهی بدهیم که متصل به اوراق گام باشد. آقای همتی رئیس کل بانک مرکزی و آقای اخلاقی مدیرعامل بانک تجارت تلاش کردند که ۸۰ همت را پذیرفتند و در ظرف مدت یک هفته هم پذیرفتند. بانک رفاه کارگران هم ۱۰۰ همت پذیرفته است.
غلامحسین محمدی، رئیس سازمان تأمین اجتماعی نیز در این مراسم بیان کرد: یکی از موارد دارای اولویت در سازمان، رویکرد و اقدامات مرتبط با تأمین منابع با اتکا به روشها و ابزاهای نوین مالی است.
وی اضافه کرد: ما باید رویکردی را اتخاذ کنیم که جامعه کارفرمایی با مسیرهای نوآورانه، وظایف خود را ایفا کند؛ یکی از راهکارهای مذکور، تأمین منابع از طریق اوراق گام است.
سرپرست سازمان تأمین اجتماعی ادامه داد: در واقع در سازمان به دنبال یک دیدگاه و رویکرد مشترک با شرکای اجتماعی هستیم، به گونهای که ضمن تأمین منابع پایدار برای ارائه خدمات به ذینفعان، فشاری بر کارفرمایان نیز وارد نشود.
وی اضافه کرد: تلاش ما این است که در این شرایط کشور با ابزارهای نوین مالی و از طریق طرحهای نوآورانه، پایداری لازم را فراهم کنیم.
محمدی تصریح کرد: تلاش داریم راهکارهایی را خلق کنیم که در این شرایط، فشار بر جامعه کار و تولید وارد نشود و در این راه از مسیرهای نوین برای مانعزدایی در برابر کسب و کارها استفاده خواهیم کرد.
وی افزود: روشهایی مانند طرح ملی همگام را باید جایگزین روشهایی کنیم که مانع فعالیت بهینه حوزه کار و تولید محسوب میشدند.
سرپرست سازمان تأمین اجتماعی در ادامه آیین امضای تفاهمنامه طرح ملی همگام گفت: در این نشست تغییر یک رویکرد، توجه ذینفعان سازمان تأمین اجتماعی را جلب خواهد کرد.
وی افزود: یکی از وظایف تأمین اجتماعی در قانون اساسی فراهم کردن شرایط برای پوشش بیمهای و تأمین اجتماعی همگانی است؛ در این چارچوب دستیابی به یک تأمین اجتماعی پایدار را در سازمان دنبال میکنیم.
سرپرست سازمان تأمین اجتماعی ادامه داد: سرمایه اجتماعی سازمان تأمین اجتماعی در صورت ارتباط مستمر این نهاد با شرکای اجتماعی تقویت خواهد شد. در این مسیر سهجانبهگرایی را در رویکرد سازمان نسبت به جامعه کارفرمایی و دیگر شرکای اجتماعی دنبال میکنیم.
رویکرد مبتنی بر خلق ارزش جهت تسهیل ارائه خدمات به ذینفعان
محمدی همچنین تصریح کرد: در صورتی که کارگر و کارفرما به عنوان فعالان حوزه کار و تولید، امکان فعالیت در فضای بدون مشکل را داشته باشند، منابع سازمان تأمین اجتماعی نیز در شرایط بهتری تأمین شده و امکان ارائه بهتر خدمات به بازنشستگان و دیگر ذینفعان تأمین اجتماعی نیز وجود دارد. در این چارچوب باید یک رویکرد مبتنی بر خلق ارزش را برنامهریزی و در پیش بگیریم.
سرپرست سازمان تأمین اجتماعی در ادامه بیان کرد: پایداری سازمان تأمین اجتماعی به طور طبیعی پایداری نظام سلامت کشور را به همراه خواهد داشت.
در ادامه این مراسم، نمایندگانی از بانک مرکزی، بانکهای رفاه کارگران و تجارت و فعالان حوزه کارفرمایی و اصناف، موضوعاتی در ارتباط با ابزارهای مالی نوین و نقطهنظراتی در خصوص سازوکار مربوط به طرح ملی همگام مطرح کردند.
در پایان این مراسم، ضمن رونمایی از پوستر «طرح ملی همگام»، تفاهمنامه مربوطه در راستای بهرهگیری از ظرفیت اوراق گام و برات الکترونیکی برای تسویه دیون کارفرمایان به سازمان تأمین اجتماعی به امضاء طرفین رسید.