سپهر رستگاری مسئول فناوری اطلاعات شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران، در پنل تخصصی «نوآوری در معدن و صنایع معدنی در بستر تحول دیجیتال و نسل پنجم صنعت» در پنجمین جشنواره ایدههای ارزشافزای معدن و صنایع معدنی (INNOMINE ۵)با تمرکز بر معماری دیجیتال سازمانی و فناوری اطلاعات در معدن، موضوعاتی از جمله تفاوتهای Industry ۴.۰ و Industry ۵. فناوریهای تحول دیجیتال، موانع و گلوگاههای تحول دیجیتال در معدن ایران، نقش بازیگران مختلف، معماری داده و حاکمیت داده، مالکیت داده، آمادگی راهکارهای هوشمندسازی برای استقرار، دلایل باقیماندن پروژههای هوش مصنوعی در مرحله پایلوت و الزامات توسعه و استقرار گسترده این راهکارها را مورد بررسی قرار داد.
وی در پاسخ به این پرسش که معدن هوشمند، معدنی است که بیشتر داده تولید میکند یا معدنی که بهتر تصمیم میگیرد؟ اظهار کرد: هدف نهایی تحول دیجیتال، افزایش صرف حجم داده نیست، بلکه ایجاد زنجیرهای یکپارچه از داده، اطلاعات، تحلیل و تصمیم است؛ بهگونهای که دادههای عملیاتی در نهایت به تصمیم بهتر و اقدام مؤثر منجر شوند.
رستگاری با اشاره به تفاوت نسل چهارم و پنجم صنعت تصریح کرد: در Industry ۴.۰ تمرکز بر اتصال، اتوماسیون، داده و هوشمندسازی فرایندهاست، درحالیکه Industry ۵.۰ بر استفاده هدفمند از فناوری در خدمت انسان، پایداری و تابآوری تأکید دارد و از این منظر، فناوری باید بخشی از یک نظام تصمیمگیری مؤثر باشد.
وی همچنین در پاسخ به موضوع موانع تحول دیجیتال در معدن ایران گفت: چالش اصلی صرفاً کمبود فناوری نیست، بلکه پراکندگی سیستمها، دادههای جزیرهای، نبود معماری یکپارچه، چالشهای حاکمیت داده و فاصله میان فناوری اطلاعات و فناوری عملیاتی از جمله گلوگاههایی هستند که باید در مسیر تحول دیجیتال موردتوجه قرار گیرند.
وی درباره این پرسش که اگر یک شرکت معدنی بخواهد از فردا تحول دیجیتال را آغاز کند، از کجا باید شروع کند؟ گفت: تحول دیجیتال نباید با خرید فناوری یا تهیه فهرستی از پروژهها آغاز شود؛ بلکه ابتدا باید وضع موجود، فرایندها، سیستمها، دادهها و زیرساختها شناسایی و معماری مطلوب سازمان مشخص شود و سپس بر اساس شکاف موجود، نقشه راه و اولویت پروژهها شکل گیرد.
رستگاری با اشاره به اهمیت معماری داده و حاکمیت داده افزود: در یک سازمان هوشمند باید مشخص باشد داده در کجا تولید میشود، چگونه جریان پیدا میکند، چه کسی مسئول کیفیت آن است، چه کسی به آن دسترسی دارد و چگونه در فرایندهای تصمیمگیری مورداستفاده قرار میگیرد؛ چراکه داده بدون حاکمیت، الزاماً به تصمیم قابلاتکا منجر نمیشود.
وی در ادامه درباره چرایی باقیماندن بسیاری از پروژههای هوش مصنوعی و فناوری در مرحله پایلوت اظهار کرد: یکی از دلایل اصلی این موضوع آن است که برخی پروژهها باهدف اثبات فناوری طراحی میشوند، نه باهدف حل یک مسئله واقعی و استقرار در مقیاس عملیاتی؛ درحالیکه از ابتدای یک پایلوت باید زیرساخت، امنیت، کیفیت داده، یکپارچگی با سیستمهای موجود، مالک کسبوکار، شاخص ارزیابی و امکان توسعه آن مشخص باشد.
رستگاری در پاسخ به این پرسش که چه معیاری باید مبنای ادامه یا توقف یک پایلوت قرار گیرد؟ گفت: معیار اصلی باید ارزش قابلاندازهگیری در شرایط واقعی عملیات باشد؛ یعنی مشخص شود راهکار در محیط واقعی معدن چه میزان بهبود عملیاتی، اقتصادی، ایمنی یا تصمیمگیری ایجاد کرده است.
وی همچنین با اشاره به مفهوم تابآوری دیجیتال در معدن افزود: معدن هوشمند باید علاوه بر بهرهگیری از فناوری، توان ادامه عملیات حیاتی خود را در شرایطی مانند اختلال شبکه، خرابی سیستمها، تهدیدات سایبری یا ازدسترفتن بخشی از زیرساخت حفظ کند و از این منظر، تابآوری باید بخشی از معماری تحول دیجیتال باشد.
رستگاری در جمعبندی مباحث مطرحشده در این پنل خاطرنشان کرد: تحول دیجیتال زمانی ارزش واقعی ایجاد میکند که داده از یک خروجی سیستمها به یک دارایی برای تصمیمگیری تبدیل شود؛ بنابراین میتوان مسیر تحول دیجیتال معدن را در یک زنجیره خلاصه کرد: داده، اطلاعات، تحلیل، تصمیم و اقدام.
وی تأکید کرد: معدن هوشمند لزوماً معدنی نیست که بیشترین فناوری یا بیشترین داده را در اختیار دارد؛ معدن هوشمند معدنی است که بتواند از داده، تصمیم بهتر و از تصمیم، نتیجه قابلاندازهگیری ایجاد کند.