دکتر محمد مسعود سمیعینژاد در همایش صنعت فولاد و سنگ آهن در دوران تحول، اظهار داشت: زنجیره سنگآهن و فولاد در مقطع کنونی با دو ضرورت همزمان مواجه است؛ نخست حفظ تولید، اشتغال، صادرات و سرمایهگذاری موجود و دوم، آمادهسازی صنعت برای شرایطی که دامنه عدمقطعیت آن نسبت به گذشته افزایش یافته است.
وی افزود: پس از تجربه جنگ چهلروزه، برنامهریزی صنعت نمیتواند صرفاً بر یک پیشبینی قطعی استوار باشد؛ بلکه باید ضمن شناخت دقیق وضعیت واقعی زنجیره، برای چند مسیر محتمل از پیش آماده شد.
زنجیرهای با بیش از ۲ میلیون اشتغال
رئیس هیئت عامل ایمیدرو با اشاره به ظرفیتهای گسترده زنجیره سنگآهن و فولاد گفت: در سال ۱۴۰۴ استخراج سنگآهن کشور از ۱۰۰ میلیون تن فراتر رفت و تولید کنسانتره، گندله و آهن اسفنجی نیز به ترتیب حدود ۷۳.۷، ۶۲.۷ و ۳۹ میلیون تن ثبت شد.
وی ادامه داد: در فولادسازی نیز حدود ۱۲.۴ میلیون تن اسلب و ۱۹.۷ میلیون تن بیلت و بلوم تولید شده و در پاییندست، تولید مقاطع طویل و ورق به حدود ۱۲.۷ و ۹.۴ میلیون تن رسیده است.
سمیعینژاد افزود: حدود ۹۷۰ واحد در زنجیره فولاد فعالیت دارند و اشتغال مستقیم و غیرمستقیم این زنجیره حدود ۲ میلیون نفر برآورد میشود؛ همچنین بیش از ۶۶۰ معدن سنگآهن در ابتدای این زنجیره قرار گرفتهاند. بنابراین، فولاد فقط چند کارخانه بزرگ نیست، بلکه شبکهای گسترده از معادن، واحدهای فرآوری، حملونقل، خدمات فنی، پیمانکاران، بازار سرمایه و بنگاههای پاییندست را دربرمیگیرد.
رشد صادرات؛ اما ضرورت توجه به ارزش افزوده
وی با اشاره به صادرات زنجیره آهن و فولاد اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴ صادرات این زنجیره به حدود ۳۹.۴ میلیون تن به ارزش ۷.۷۴ میلیارد دلار رسید که از رشد ۳۲ درصدی وزن و حدود ۱۸ درصدی ارزش حکایت دارد؛ با این حال، ارزش متوسط هر تن صادرات حدود ۱۰.۵ درصد کاهش یافته است.
رئیس هیئت عامل ایمیدرو گفت: رشد تناژ صادرات به تنهایی معادل افزایش کیفیت درآمد ارزی یا سودآوری نیست و باید همزمان به فناوری، بهرهوری، عمق زنجیره و افزایش سهم محصولات با ارزش افزوده بالاتر توجه کرد.
هشدار نسبت به «قیچی قیمت و هزینه»
سمیعینژاد با اشاره به روند قیمتها و هزینههای تولید اظهار داشت: افزایش ریالی قیمت محصولات الزاماً به معنای تقویت توان اقتصادی بنگاهها نیست و در بخش قابل توجهی از زنجیره، ارزش واقعی محصولات کاهش یافته است.
وی افزود: بررسی صورتهای مالی شرکتهای بزرگ بورسی نیز نشان میدهد هزینه انرژی و دستمزد مستقیم تولید با سرعت بیشتری نسبت به متوسط قیمت محصولات آهنی افزایش یافته است. این وضعیت را میتوان «قیچی قیمت و هزینه» دانست؛ به این معنا که ارزش واقعی فروش کاهش یافته، اما بخشی از نهادههای اصلی تولید افزایش هزینه داشتهاند.
رئیس هیئت عامل ایمیدرو تأکید کرد: نمیتوان برای همه حلقههای زنجیره یک نسخه قیمتی واحد تجویز کرد. هر حلقه باید متناسب با قیمت مواد اولیه، هزینه تبدیل، انرژی، دستمزد، شرایط بازار، قیمت جهانی و هزینه مالی ارزیابی شود و هدف اصلی سیاستگذاری، حفظ تعادل اقتصادی کل زنجیره باشد.
ضرورت حفظ سرمایه در گردش و توان توسعه
وی با اشاره به کاهش سرمایه در گردش شرکتهای بزرگ زنجیره گفت: اگر سرمایه در گردش و سود انباشته بنگاهها تضعیف شود، آثار آن تنها در سود سهامداران دیده نمیشود، بلکه تعمیرات اساسی، نوسازی، اکتشاف، طرحهای توسعه، فناوری و توان حفظ بازارهای صادراتی نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
سمیعینژاد تصریح کرد: حفظ تعادل اقتصادی زنجیره، بخشی از سیاست توسعه صنعتی است و نباید آن را از موضوع توسعه و سرمایهگذاری جدا دانست.
سه سناریو برای ماههای آینده
رئیس هیئت عامل ایمیدرو با اشاره به شرایط پس از جنگ چهلروزه، پیشنهاد کرد برنامه صنعت بر سه سناریوی مدیریتی استوار شود.
وی گفت: در سناریوی نخست که به سمت ثبات و عادیشدن شرایط حرکت میکنیم، باید بازگشت ظرفیتها، تعمیرات، سرمایهگذاریهای عقبافتاده، تقویت بازارهای صادراتی و توسعه محصولات با ارزش افزوده بالاتر در اولویت باشد.
وی افزود: در سناریوی دوم، یعنی تداوم فضای نامطمئن همراه با اختلالات مقطعی، حفظ نقدینگی و سرمایه در گردش، ذخایر قطعات و مواد حیاتی، قابلیت پیشبینی انرژی و لجستیک و انعطاف در بازارهای داخلی و صادراتی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
سمیعینژاد ادامه داد: در سناریوی سوم و در صورت بروز شوکهای شدیدتر، باید از پیش مشخص باشد حداقل تولید راهبردی هر حلقه، گلوگاههای اولویتدار انرژی و حملونقل، میزان ذخایر مواد و قطعات حیاتی و سازوکار هماهنگی اضطراری میان دستگاهها، تشکلها و بنگاههای اصلی چیست.
سه محور برای تقویت تابآوری
وی سه محور «پایش مستمر قیمت، هزینه و حاشیه تبدیل»، «افزایش قابلیت پیشبینی در تأمین انرژی، مواد اولیه، سرمایه در گردش و تجارت» و «حفظ مسیر بلندمدت توسعه اکتشاف، بهرهوری، فناوری و محصولات با ارزش افزوده بالاتر» را برای تقویت تابآوری زنجیره پیشنهاد کرد.
معاون وزیر صمت در پایان گفت: زنجیره سنگآهن و فولاد ایران از نظر منابع، تجربه تولید، زیرساخت صنعتی، نیروی انسانی و شبکه بنگاهها، ظرفیت عبور از شرایط کنونی را دارد؛ مشروط بر اینکه تابآوری در برابر شوک، تعادل اقتصادی میان قیمت و هزینه و مسیر بلندمدت رقابتپذیری و توسعه را همزمان دنبال کنیم.
وی تأکید کرد: حلقههای زنجیره رقیب یکدیگر نیستند، بلکه به هم وابستهاند و تضعیف اقتصادی هر حلقه، دیر یا زود به حلقههای قبل و بعد منتقل خواهد شد؛ بنابراین ملاک تصمیمگیری باید پایداری کل زنجیره و حفظ قدرت سرمایهگذاری آن باشد.
این نشست با حضور وجیهالله جعفری، معاون امور معادن و صنایع معدنی وزارت صمت، عباس حسینی، مشاور وزیر و مدیرکل حوزه وزارتی وزارت صمت، مهدی کرباسیان، رئیس اسبق هیئت عامل ایمیدرو، بهرام سبحانی، رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، مهرداد اکبریان، رئیس انجمن سنگآهن ایران، بهرام شکوری، رئیس انجمن مس ایران و جمعی از مدیران، کارشناسان و فعالان زنجیره معدن و صنایع معدنی برگزار شد.