حسین کوثری:«سرمایه انسانی» عبارت است از موجودی شایستگیها، دانش، ویژگیهای فردی و اجتماعی که در تواناییهای نیروی کار انعکاس مییابد و او را قادر میسازد تا ارزش اقتصادی ایجاد کند.
این تعریف، چکیدهای از دیدگاه اقتصادی در مورد نقش اقتصادی یک فرد است که در درون خود سایر ابعاد اجتماعی، زیست شناختی، فرهنگی و روانی فرد را نیز در بر دارد و تعامل پیچیده این ابعاد موجب به وجود آمدن یک فعالیت اقتصادی میشود. بسیاری از تئوریها افزایش ذخیره سرمایه انسانی را با آموزش پیوند میزنند. همچنین نقش سرمایه انسانی در توسعه اقتصادی، رشد بهرهوری، و نوآوری به طور روزافزونی مورد تاکید قرار گرفته و از این طریق، اختصاص یارانه یا سوبسید دولتی برای آموزش، مهارتآموزی و آموزش حین کار توجیه میشود.
سرمایه انسانی ارزشمندترین دارایی هر کشور است، افزود: نسل جدید نگاه متفاوتی به بازار کار دارد و بیش از گذشته به دنبال فعالیت در عرصههای دانشبنیان، فناوریمحور و نوآورانه است؛ از این رو سیاستگذاری اقتصادی باید متناسب با این تغییر نگرش انجام شود.
توسعه شرکتهای دانشبنیان، حمایت از استارتآپها، تسهیل فعالیت کارآفرینان و فراهم کردن زیرساختهای لازم برای کسبوکارهای نوین، از مهمترین اقداماتی است که میتواند زمینه اشتغال پایدار جوانان را فراهم کند.
اشتغال پایدار، مهمترین عامل نگهداشت دانشآموختگان مهندسی در ایران
هر چند، «نگهداشت یا مهاجرت دانشآموختگان دانشگاهها» پدیدهای چندبعدی و تحت تأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی، آموزشی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و صنعتی است، اما یافتههای یک پژوهش جدید نشان میدهد که ایجاد فرصتهای شغلی پایدار، ارتقای زیرساختهای آموزش عالی، ثبات اقتصادی و تقویت سرمایه اجتماعی از مهمترین عوامل اثرگذار بر تصمیم دانشآموختگان برای ادامه فعالیت حرفهای در کشور هستند.
به تازگی پژوهشی با عنوان «طراحی الگوی نگهداشت دانشآموختگان مهندسی دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی» با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر ماندگاری دانشآموختگان مهندسی و ارائه الگویی برای نگهداشت سرمایه انسانی متخصص، در فصلنامه آموزش مهندسی ایران منتشر شده است.
این پژوهش به همت زهرا صنعتی؛ دانشجوی دکتری رشته مدیریت آموزشی دانشگاه ارومیه، محمد حسنی؛ استاد مدیریت آموزشی دانشگاه ارومیه و رضا فتحی؛ استادیار پژوهشگاه مواد و انرژی، انجام گرفته است.
این کار تحقیقاتی با بهرهگیری از روش نظریه دادهبنیاد انجام شده و دادههای آن از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با اعضای هیئت علمی، مدیران و متخصصان حوزه مهندسی گردآوری شده است. پژوهشگران پس از تحلیل دادهها و انجام مراحل کدگذاری باز، محوری و گزینشی، بیش از ۸۰۰ کد اولیه را استخراج و پس از پالایش، آنها را در قالب ۳۲ مفهوم اصلی و پنج محور اساسی سازماندهی کردهاند.
اشتغال پایدار و زیرساختهای اقتصادی در صدر عوامل مؤثر
بر اساس یافتههای پژوهش، «نگهداشت دانشآموختگان مهندسی» پدیدهای چندبعدی است که تحت تأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی، آموزشی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و صنعتی قرار دارد.
در بخش شرایط علّی، ایجاد فرصتهای شغلی، توسعه مسیرهای حرفهای، ارتقای زیرساختهای آموزش عالی، توانمندسازی صنایع، بهبود خدمات رفاهی، ثبات اقتصادی و تقویت سرمایه اجتماعی از مهمترین عوامل اثرگذار بر تصمیم دانشآموختگان برای ادامه فعالیت حرفهای در کشور معرفی شدهاند.
پژوهش همچنین نشان میدهد فراهم بودن فرصتهای رشد شغلی، دسترسی به فناوریهای روز، بهرهگیری از ظرفیت متخصصان، توسعه مهارتهای حرفهای و فراهم شدن امکان پیشرفت فردی، از دیگر مؤلفههای مؤثر بر افزایش ماندگاری دانشآموختگان مهندسی است.
اصلاح آموزش عالی و تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت
در بخش آموزش عالی، پژوهشگران بر ضرورت بازنگری برنامههای درسی متناسب با نیاز بازار کار، توسعه امکانات آموزشی و پژوهشی، افزایش تعامل دانشگاه و صنعت، حمایت از فعالیتهای تحقیقاتی و گسترش همکاریهای علمی بینالمللی تأکید کردهاند.
بر اساس یافتهها، اصلاحات دانشگاهی بیشترین فراوانی را در میان شرایط زمینهای داشته است. ارتقای کیفیت آموزش، تجهیز آزمایشگاهها، افزایش بودجههای پژوهشی، ایجاد فرصتهای رشد علمی، بهبود تعامل استاد و دانشجو و تنظیم ظرفیت پذیرش دانشگاهها متناسب با نیازهای جامعه، از جمله محورهای مطرحشده در این بخش است.
پژوهشگران همچنین داشتن چشمانداز روشن شغلی، تناسب میان تخصص و شغل، ارتقای جایگاه اجتماعی حرفه مهندسی و توسعه زیرساختهای صنعتی را از دیگر عوامل زمینهساز نگهداشت دانشآموختگان عنوان کردهاند.
فرصتهای شغلی پایدار، مهمترین عامل موثر در نگهداشت دانشآموختگان مهندسی نتایج پژوهش نشان میدهد در میان عوامل مداخلهگر، ایجاد فرصتهای شغلی پایدار بیشترین اهمیت را داشته است.
حمایت از پروژههای مشترک دانشگاه و صنعت، پرداخت حقوق متناسب با هزینههای زندگی، حمایت از نخبگان، کاهش بروکراسی اداری، توسعه شرکتهای نوآور و دانشبنیان، سرمایهگذاری در صنعت، گسترش همکاریهای علمی و فناورانه، اعتمادسازی، شفافیت، اصلاح قوانین و همراستاسازی نظام آموزشی با نیازهای صنعت، از دیگر مؤلفههایی است که در این بخش مورد تأکید قرار گرفته است.
پنج راهبرد برای حفظ سرمایه انسانی متخصص
بر اساس الگوی پیشنهادی پژوهش، راهبردهای اجرایی در پنج محور شامل توانمندسازی شرکتهای دانشبنیان، ارتقای مدیریت و رهبری در صنعت، توسعه نوآوری، بهینهسازی مسیرهای شغلی و اصلاح نظام آموزشی ارائه شده است.
در این میان، حمایت از کارآفرینی فناورانه، توسعه همکاری دانشگاهها با شرکتهای دانشبنیان و پارکهای علم و فناوری، استفاده از فناوریهای نوین و هوش مصنوعی، ایجاد امنیت شغلی، استخدام مبتنی بر شایستگی، توسعه آموزشهای عملی و اجرای پایاننامههای مسئلهمحور از مهمترین پیشنهادهای پژوهشگران به شمار میرود.
توسعه اقتصادی و حفظ سرمایه انسانی از پیامدهای اجرای الگو
پژوهشگران در بخش پایانی این مطالعه، اجرای الگوی پیشنهادی را زمینهساز توسعه نوآوری، رشد فناوری، افزایش توان فنی کشور، رونق صنایع، توسعه اقتصادی و حفظ سرمایه انسانی متخصص دانستهاند.
بر اساس نتایج این پژوهش، تعامل میان شرایط علّی، زمینهای، عوامل مداخلهگر و راهبردهای اجرایی میتواند چارچوبی برای سیاستگذاری در حوزه آموزش عالی، بازار کار و صنعت فراهم کند و زمینه بهرهگیری مؤثرتر از ظرفیت دانشآموختگان مهندسی را در مسیر توسعه کشور فراهم سازد.
راهکارهای پایدارسازی اشتغال
برای پایدارسازی اشتغال، باید به اصلاح سیاستهای اشتغال، توسعه حقوق و دستمزدها، ارتقاء مهارتهای کارکنان و افزایش فرصتهای شغلی توجه کرد. همچنین، ترویج کسب و کارهای کوچک و متوسط، تسهیلات مالی برای شروع یک کسب و کار، و تعامل بین دولت، صنعت و دانشگاهها نیز میتواند در پایدارسازی اشتغال مؤثر باشد.
اگر ثبات را برای کسب و کار خود میخواهید، نباید فقط به فکر درآمد سریع و سود در کوتاه مدت باشید بلکه باید روش های پایدار سازی کسب و کار را آموخته و به پایدار سازی آن در بلند مدت، مانند رضایت مستمر مشتریان فکر کنید. برای تثبیت و پایدار سازی کسب و کار، یک کارآفرین باید کار سخت، صبر و فداکاری را پایه کسب و کار خود قرار دهد. استفاده از روش های پایدارسازی کسب و کار از جمله کار سخت یک تجارت را مستحکم میکند، صبر آن را سنگین میکند، فداکاری آن را تقویت میکند و اطمینان میدهد که شما تا رسیدن به موفقیت در کسب و کار نهایی خود کار را ترک نخواهید کرد.
نقش دولت در پایدارسازی اشتغال
دولت با تعیین سیاستها و برنامههای مناسب، تنظیم بازار کار، افزایش سرمایهگذاری در زیرساختهای اجتماعی و اقتصادی، و حمایت از کسب و کارهای نوپا و نوآور، میتواند نقش مؤثری در پایدارسازی اشتغال داشته باشد.
تأثیر پایدارسازی اشتغال بر نوآوری و رشد
پایدارسازی اشتغال باعث افزایش ثبات و پایداری در بازار کار میشود که در نتیجه به تحقق نوآوری و رشد در کسب و کارها کمک میکند. همچنین، کارکنان با استقرار شغل پایدار، به سرمایه انسانی سازمان کمک میکنند و باعث بهبود عملکرد و رقابتپذیری آن میشوند.
تأثیر پایدارسازی اشتغال بر رضایتمندی کارکنان
پایدارسازی اشتغال باعث افزایش رضایتمندی کارکنان میشود زیرا آنها احساس اطمینان از آینده خود دارند. این رضایتمندی باعث افزایش بهبود عملکرد، حفظ استحکام سازمان، و جلب استعدادهای جدید میشود.
نقش آموزش و توسعه مهارتها در پایدارسازی اشتغال
آموزش و توسعه مهارتها یک عامل اساسی در پایدارسازی اشتغال است. با بهبود مهارتهای کارکنان، آنها به راحتی قابلیت پاسخگویی به نیازهای بازار کار را دارند و برای شغل خود رقابتپذیر تر میشوند.
نقش نظام مالی در پایدارسازی اشتغال
نظام مالی با فراهم آوردن منابع مالی برای شروع یک کسب و کار جدید یا گسترش یک کسب و کار موجود، به پایدارسازی اشتغال کمک میکند. همچنین، حفظ استحکام بانکها و سرمایهگذاران نقش مؤثر دارد. تأمین مالی یکی از مهمترین اقدامات در پادیارسازی مشاغل میباشد. در واقع منابع مالی تزریق شده به بازار کار فراهم شدن بستر اشتغال و فضای کسب و کار موثر است. گروه اقتصاد مردمی با فراهم آوردن نظام حمایتی تأمین مالی برای کسب و کارهای خرد و کلان، زمینه را برای پایدارسازی اشتغال در کسب و کارها فراهم میآورد.
نقش فضای کسب و کار در پایدارسازی اشتغال
فضای کسب و کار با فراهم آوردن فرصتهای شغلی جذاب، ترویج نوآوری و خلاقیت، و حمایت از کسب و کارهای نوپا، به پایدارسازی اشتغال کمک میکند. بطور کلی تزریق منابع مالی قابل توجه، توسعه آموزش های مهارتی، احیای بنگاههای راکد و تسهیل صدور مجوزها از مهم ترین عوامل موثر در رونق بازار کار و بهبود فضای کسب و کار هستند. در واقع یکی از عوامل موثر بر رونق بازار کار و کاهش نرخ بیکاری کاهش زمان صدور مجوزها میباشد. در یکسال گذشته، تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار یک از اقدامات مهم دولت میباشد که مدت زمان دستیابی متقاضیان به صدور مجوزهای کسب و کار در حوزههای مختلف بسیار کمتر شده است به نحوی که اکنون بیش از سه و در نهایت ۱۰ روز در وزارت کار مجوزهای کسب و کار ازجمله مشاغل خانگی صادر نمیشود.
نقش دولت در حمایت از کسب و کارهای نوپا
دولت با ترویج سیاستها و برنامههای حمایت از کسب و کارهای نوپا، فرصتهای شغلی جذاب را فراهم میکند. همچنین، با حفظ استقرار شغل در بخش خصوصی، دولت به پایدارسازی اشتغال کمک مؤثر میکند.
نقش فناوری در پایدارسازی اشتغال
فناوری با فراهم آوردن فرصتهای شغلی جدید، ترویج نوآوری، و بهبود عملکرد سازمانها، به پایدارسازی اشتغال بسیار کمک مؤثر میکند.