اخبار صنعت-حسین کوثری: در سالهای اخیر، صنایع در جهان با تحولی بنیادین مواجه شدهاند؛ تحولی که نه تنها فرایندهای تولید، بلکه زنجیره تأمین، مدلهای کسبوکار، ساختار سازمانی و تعامل با مشتریان را نیز دگرگون ساخته است. این تغییرات عمدتاً بر دو محور اصلی شکل گرفتهاند: تحول دیجیتال و هوشمندسازی صنعتی.
هوشمندسازی صنعتی به معنای به کارگیری فناوریهای پیشرفتهای است که سیستمهای تولیدی را قادر میسازد تا وظایف محوله را انجام دهند، از تجربیات گذشته درس بگیرند و تصمیمات هوشمندانهای اتخاذ کنند. این رویکرد تفاوت بنیادینی با اتوماسیون صنعتی سنتی دارد. در حالی که اتوماسیون قدیمی صرفاً دستورات از پیش تعریف شده را اجرا میکرد، صنایع هوشمند قابلیت تطبیق با شرایط متغیر و یادگیری مستمر را دارند.
تفاوت میان اتوماسیون صنعتی کلاسیک و مدرن در نحوه برخورد با اطلاعات نهفته است. سیستمهای قدیمی فقط بر اساس برنامهریزیهای ثابت عمل میکردند، اما کارخانه هوشمند امروزه دادهها را تحلیل کرده، الگوها را شناسایی میکند و بر همین اساس عملکرد خود را بهبود میبخشد. این ویژگی باعث میشود که کیفیت تولید به طور مداوم ارتقا یابد و هزینههای غیرضروری کاهش پیدا کند.
هوشمندسازی صنایع در ایران
هوشمندسازی صنایع در ایران به عنوان یکی از اولویتهای توسعه صنعتی و اقتصادی، در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است. با وجود چالشهای متعدد، گامهایی در جهت دیجیتالیسازی و استفاده از فناوریهای نوین در صنایع کشور برداشته شده است. این روند، هرچند هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد، اما با توجه به ظرفیتهای بومی و نقشآفرینی استارتاپها و شرکتهای دانشبنیان، میتواند به تحولی بزرگ در صنایع ایران منجر شود.
وضعیت فعلی هوشمندسازی در صنایع ایران
در حال حاضر، هوشمندسازی صنایع در ایران به صورت پراکنده و در برخی از بخشهای صنعتی آغاز شده است. صنایعی مانند نفت و گاز، پتروشیمی، خودروسازی، فولاد و پلیمر بیشترین تلاشها را در این زمینه داشتهاند. استفاده از فناوریهایی مانند اینترنت اشیا، اتوماسیون صنعتی و تحلیل داده در برخی از کارخانهها و خطوط تولید مشاهده میشود. با این حال، بسیاری از صنایع کشور هنوز به روشهای سنتی وابسته هستند و فاصله زیادی با استانداردهای جهانی در زمینه هوشمندسازی دارند.
آنچه امروز مانع اصلی شکلگیری بازار هوشمندسازی در ایران است، نبود فناوری یا کمبود متخصص نیست؛ فقدان سه رکن اساسی است: تقاضای واقعی برای بهرهوری، نظام مدیریت چالشها، و زیرساخت محاسبات اقتصادی برای تصمیمگیری. تا زمانی که این سه رکن شکل نگیرند، تلاشهای انجامشده، هرچند پرهیاهو، به دورهای گذار محدود خواهند ماند؛ دورهای که در آن تمایل وجود دارد، اما تقاضا هنوز متولد نشده است.
هوش مصنوعی از الزامات هوشمندسازی صنایع کشور است
روز دوشنبه معاون اول رئیسجمهور گفت: صنعت کشور باید فناورانه باشد تا توان رقابت با اقتصاد جهانی را به دست آورد. امروز هوش مصنوعی دیگر یک ابزار لوکس نیست، بلکه ابزاری کاربردی است و هوشمندسازی صنعت از مهمترین وظایف کشور به شمار میرود.
نشست شورای معاونان وزارت صنعت، معدن و تجارت با حضور معاون اول رئیسجمهور، به بررسی الزامات توسعه صنعتی کشور در شرایط پساجنگ اختصاص یافت؛ نشستی که در آن محمدرضا عارف با تأکید بر ضرورت توسعه صنعتی مبتنی بر فناوریهای پیشرفته نوظهور و بومی، هوشمندسازی صنعت، بهرهگیری از هوش مصنوعی و تدوین یک سند راهبردی دوساله را از اولویتهای کشور برشمرد.
محمدرضا عارف معاون اول رئیسجمهور در نشست شورای معاونان وزارت صنعت، معدن و تجارت با قدردانی از عملکرد این وزارتخانه در جریان جنگ تحمیلی دوم و سوم و بازسازی مراکز صنعتی آسیبدیده، گفت: دشمن در جنگ رمضان بهصورت هدفمند صنایع کشور را هدف قرار داد، اما روند بازسازی با سرعت و کیفیت مناسبی انجام شد.
وی با اشاره به اینکه جنگهای اخیر، جنگ فناوری بودند، افزود: دشمن با استفاده از پیشرفتهترین فناوریها به میدان آمد، اما دانشمندان جوان و متخصص کشور اجازه ندادند به اهداف خود برسد و توان دفاعی کشور در طول جنگ بهطور مستمر ارتقا یافت.
معاون اول رئیسجمهور با اشاره به روند توسعه صنعتی کشور پس از انقلاب اسلامی اظهار کرد: هدف، تبدیل صنعت مونتاژ به صنعتی بومی و دانشبنیان بود و بر همین اساس، توسعه تحقیق و توسعه و پیوند صنعت و دانشگاه در دستور کار قرار گرفت. همچنین در سند چشمانداز توسعه، دستیابی به جایگاه نخست منطقه از طریق توسعه صنعتی مبتنی بر فناوریهای نوظهور پیشبینی شد.عارف با اشاره به شرایط پساجنگ، بر ضرورت گسترش همکاریهای اقتصادی با کشورهای منطقه، همسایگان و اعضای پیمانهایی مانند اکو، شانگهای، بریکس و اتحادیه اقتصادی اوراسیا تأکید کرد و گفت: پروژه ایرانهراسی شکست خورده و راهبرد جمهوری اسلامی، توسعه همکاریهای منطقهای و بینالمللی است.
وی با تأکید بر اینکه در عصر انقلاب صنعتی چهارم راهی جز توسعه صنعتی مبتنی بر فناوریهای پیشرفته نوظهور و بومی وجود ندارد، گفت: صنعت کشور باید فناورانه باشد تا توان رقابت با اقتصاد جهانی را به دست آورد. امروز هوش مصنوعی دیگر یک ابزار لوکس نیست، بلکه ابزاری کاربردی است و هوشمندسازی صنعت از مهمترین وظایف کشور به شمار میرود.
معاون اول رئیسجمهور توسعه صنعتی را از اولویتهای دولت دانست و افزود: برای تأمین انرژی مورد نیاز صنایع، در برخی مقاطع ناچار به اعمال محدودیت در مصرف برق خانگی هستیم، هرچند صنایع نیز باید برای تأمین بخشی از برق مورد نیاز خود، ایجاد نیروگاههای مستقل را دنبال کنند.
وی همچنین با اشاره به چالشهای صنعت خودرو، از وزارت صنعت، معدن و تجارت خواست راهکارهای عملیاتی برای رفع مشکلات و ناترازیهای این بخش ارائه کند.
عارف با بیان اینکه کشور در شرایط «نه جنگ، نه صلح» قرار دارد، گفت: ایران اهل گفتوگو و تعامل است، اما در برابر هرگونه تهدید نیز با قدرت از خود دفاع خواهد کرد. به گفته وی، تدوین یک سند راهبردی دوساله برای توسعه صنعتی در چارچوب اسناد بالادستی ضروری است و توسعه فناوریهای نوظهور باید به اولویت نخست کشور تبدیل شود.
نقش هوشمندسازی در توسعه صنعت
یکی از مهمترین دستاوردهای هوشمندسازی، ایجاد فرصتهای شغلی جدید در حوزه فناوری است. با گسترش استفاده از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و کلانداده، نیاز به متخصصان در زمینههایی مانند تحلیل داده، برنامهنویسی، طراحی سیستمهای هوشمند و مدیریت فناوری افزایش یافته است. این امر نه تنها باعث ایجاد مشاغل جدید میشود، بلکه به ارتقای مهارت نیروی کار و حرکت به سمت اقتصاد دانشبنیان کمک میکند.
علاوه بر این، هوشمندسازی صنایع به طور مستقیم رقابتپذیری صنایع در بازارهای جهانی را افزایش میدهد. در دنیای امروز، سرعت، کیفیت و انعطافپذیری از عوامل کلیدی موفقیت در بازارهای بینالمللی هستند. صنایع هوشمند با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته، میتوانند محصولات باکیفیتتر و متناسب با نیازهای مشتریان تولید کنند و در عین حال هزینههای تولید را کاهش دهند. این مزیت رقابتی به شرکتها اجازه میدهد تا در بازارهای جهانی جایگاه بهتری کسب کنند و سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص دهند. یکی دیگر از جنبههای مهم هوشمندسازی، تسریع در نوآوری و توسعه محصولات جدید است. فناوریهای هوشمند مانند چاپ سهبعدی و هوش مصنوعی، فرایند طراحی و تولید محصولات را به شدت تسهیل کردهاند. به عنوان مثال، چاپ سهبعدی امکان تولید نمونههای اولیه را در زمان کوتاهتر و با هزینه کمتر فراهم میکند، در حالی که هوش مصنوعی میتواند با تحلیل دادههای بازار، نیازهای مشتریان را پیشبینی کرده و به طراحی محصولات جدید کمک کند. این سرعت در نوآوری، صنایع را قادر میسازد تا به سرعت به تغییرات بازار پاسخ دهند و همواره در خط مقدم رقابت باقی بمانند. هوشمندسازی همچنین تأثیر قابل توجهی بر تقویت زنجیره تأمین و کاهش وابستگی به منابع خارجی دارد. با استفاده از فناوریهایی مانند بلاکچین و اینترنت اشیا، صنایع میتوانند زنجیره تأمین خود را شفافتر و کارآمدتر کنند. این فناوریها امکان ردیابی دقیق مواد اولیه و محصولات را فراهم میکنند و از تأخیرها و مشکلات لجستیکی جلوگیری میکنند. علاوه بر این، هوشمندسازی به صنایع کمک میکند تا با بهینهسازی فرایندها و استفاده از منابع داخلی، وابستگی خود به واردات را کاهش دهند و در برابر نوسانات بازارهای جهانی مقاومتر شوند.
آینده هوشمندسازی صنایع
هوشمندسازی صنایع به عنوان یکی از مهمترین روندهای تحول صنعتی، آیندهای پر از فرصتها و چالشها را پیش رو دارد. با پیشرفت فناوریهای نوین و گسترش استفاده از ابزارهای دیجیتال، پیشبینی میشود که صنایع در سالهای آینده به سمت خودکارسازی کامل، بهرهوری بیسابقه و انعطافپذیری بیشتر حرکت کنند. پیشبینی روندهای آینده در هوشمندسازی نشان میدهد که فناوریهایی مانند اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و کلانداده همچنان در مرکز توجه خواهند بود، اما فناوریهای نوظهور نیز نقش مهمی در شکلدهی آینده ایفا خواهند کرد.
یکی از این فناوریهای نوظهور، متاورس است که میتواند انقلابی در نحوه طراحی، تولید و مدیریت صنایع ایجاد کند. متاورس به صنایع این امکان را میدهد که محیطهای تولیدی و زنجیره تأمین را در یک فضای مجازی شبیهسازی کنند. این شبیهسازیها به شرکتها کمک میکند تا پیش از اجرای تغییرات در دنیای واقعی، تأثیر آنها را در محیطهای مجازی بررسی کنند. به عنوان مثال، کارخانهها میتوانند خطوط تولید خود را در متاورس طراحی و آزمایش کنند یا از این فناوری برای آموزش کارکنان در محیطهای شبیهسازیشده استفاده کنند. در کنار متاورس، رایانش کوانتومی نیز به عنوان یکی از فناوریهای آیندهساز، تأثیر عمیقی بر صنایع خواهد داشت. رایانش کوانتومی با قدرت پردازش بینظیر خود، میتواند مسائل پیچیدهای مانند بهینهسازی زنجیره تأمین، تحلیل کلاندادهها و پیشبینی روندهای بازار را با سرعتی بسیار بیشتر از رایانههای سنتی حل کند. این فناوری به صنایع کمک میکند تا تصمیمگیریهای دقیقتر و سریعتری داشته باشند و در نتیجه، بهرهوری و رقابتپذیری خود را افزایش دهند.تأثیر هوشمندسازی بر سبک زندگی و اقتصاد جهانی نیز غیرقابل انکار است. با هوشمندسازی صنایع، تولید محصولات با کیفیتتر و قیمت مناسبتر امکانپذیر میشود که این امر به بهبود سطح زندگی مردم منجر خواهد شد.