بانک ایران‌زمین طی سال‌های اخیر با زیان انباشته، چالش کیفیت دارایی‌ها و ضرورت اصلاح ساختار مالی روبه‌رو بوده است. ثبت زیان حدود ۱۰ هزار و ۹۷۲ میلیارد تومانی در سه‌ماهه نخست ۱۴۰۵، بیانگر تداوم این فشارهاست. بااین‌حال، اصلاح دارایی‌ها و تقویت درآمدهای عملیاتی، همچنان از الزامات بهبود وضعیت بانک است.
با این توصیف، آنچه در اواسط شهریورماه امسال رخ داد، مشابه گشودن پرونده قدیمی برای بازخوانی دقیق‌تر وضعیت مالی بانکی است که سال‌ها با چالش زیان، دارایی‌های کم‌تحرک و فشارهای ترازنامه‌ای مواجه بوده است.
از یک‌سو، تصمیم مجمع در عدم تصویب صورت‌های مالی ۱۴۰۱، ممکن است برای سهامداران، پرسش‌برانگیز و پرابهام باشد، اما از سوی دیگر، می‌تواند بخشی از فرایند شفاف‌سازی تلقی شود، زیرا صورت‌های مالی، زمانی می‌توانند تصویر واقعی بنگاه را نشان دهند که همه رویدادهای بااهمیت در آنها ثبت شده باشد.
یک دادنامه، تغییر معادلات ترازنامه
بانک‌ها در مقایسه با بسیاری از کسب‌وکارها، به کیفیت اطلاعات مالی وابسته‌اند. گاهی تغییر در ارزش دارایی‌ها، نحوه ثبت مطالبات یا نتیجه پرونده حقوقی، مسیر نمایش وضعیت مالی آنها را تغییر می‌دهد. درباره بانک ایران‌زمین، دادنامه‌ای که پس از تهیه صورت‌های مالی سال ۱۴۰۱ صادر شده، به‌دلیل آثار مالی بااهمیت، نیازمند ثبت و انعکاس در دفاتر بانک است.
البته مسئله اصلی، فراتر از یک عدد در صورت‌های مالی، تصویری است که از ترازنامه بانک ساخته می‌شود، ترازنامه را می‌توان مانند پرونده پزشکی بیمار دانست که اگر بخشی از آزمایش‌ها یا اطلاعات جدید وارد آن نشود، تشخیص وضعیت واقعی دشوار خواهد بود. از این منظر، اصلاح حساب‌ها پیش از تصویب صورت‌های مالی، نوعی تلاش برای جایگزینی یک تصویر قدیمی با تصویر به‌روزتر است.
فاصله اصلاح حسابداری و بهبود اقتصادی
با وجود اهمیت این اتفاق، نباید فاصله میان اصلاحات حسابداری و بهبود بنیادین بانک را نادیده گرفت. تجربه بانک‌های مختلف در جهان نشان می‌دهد ترمیم ترازنامه، تنها مرحله نخست بازسازی است. بر اساس دیدگاه‌های مرتبط با ترمیم ترازنامه بانک‌ها، پاکسازی دارایی‌های مسئله‌دار و شفاف شدن زیان‌های پنهان، شرط لازم برای بازگشت بانک به مسیر عادی است، اما شرط کافی نیست.
به بیان دیگر، اگر یک بانک ارزش واقعی دارایی‌هایش را اصلاح کند، اما همچنان با ضعف درآمد عملیاتی، هزینه بالای منابع، مطالبات غیرجاری یا محدودیت سرمایه مواجه باشد، اصلاحات حسابداری، به‌تنهایی آینده‌اش را تغییر نمی‌دهد.
بانک ایران‌زمین نیز در ادامه مسیر با همین آزمون روبه‌رو است. کاهش ابهام در حساب‌ها یک نقطه شروع است، اما مقصد نهایی باید نیل به درآمدهای پایدار بانکی باشد.
چالش دارایی‌های منجمد
یکی از مسائل مهم در بانک‌های درگیر ناترازی، انباشت دارایی‌هایی است که در ظاهر ارزش دارند، اما نقدشوندگی و توان ایجاد درآمد آنها محدود است. در مورد ایران‌زمین، موضوع اصلاح ارزش بخشی از املاک انتقالی نیز مطرح شده که می‌تواند بر رقم زیان انباشته اثرگذار باشد، اما ماهیت آن با سودسازی عملیاتی تفاوت دارد.
در این راستا، اگرچه فروش یک دارایی یا اصلاح ارزش آن در تغییر وضعیت حقوق صاحبان سهام مؤثر است، اما جایگزین درآمد مستمر ناشی از تسهیلات‌دهی سالم، خدمات بانکی و مدیریت صحیح منابع نمی‌شود.
به همین دلیل، نگاه سهامداران و فعالان بازار سرمایه در آینده، احتمالاً فقط به کاهش زیان انباشته، محدود نخواهد بود، بلکه کیفیت درآمدها، روند وصول مطالبات و توان بانک برای ساختن جریان نقدی پایدار، اهمیت بیشتری می‌یابد.
شفافیت، پیش‌شرط بازسازی اعتماد
یکی دیگر از پیام‌های تصمیمات مجمع «وزمین»، اهمیت نقش نظارت و حسابرسی در دوره اصلاحات است. انتخاب مؤسسه حسابرسی هشیار بهمند به‌عنوان حسابرس مستقل و بازرس قانونی اصلی برای سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ نیز در همین زمینه قابل بررسی است.
بانکی مانند ایران‌زمین که در مسیر بازسازی مالی قرار دارد، نیازمند گزارشگری دقیق و مستمر است، زیرا اعتماد سهامداران، سپرده‌گذاران و نهادهای ناظر، تنها با انتشار اطلاعات شفاف تقویت می‌شود. همچنین به‌دلیل زیان‌ده بودن بانک، عدم تخصیص پاداش به هیئت‌مدیره در مجمع اخیر، با منطق حاکمیت شرکتی و ارتباط بین عملکرد مالی و پرداخت‌های مدیریتی همخوانی دارد.
آینده «وزمین»
اتفاقات اخیر، نقطه عطف اطلاعاتی برای بانک ایران‌زمین است، نه پایان مسیر اصلاح. عدم تصویب صورت‌های مالی ۱۴۰۱، فرصتی ایجاد کرده تا آثار یک رویداد مهم حقوقی در دفاتر بانک منعکس شود و سهامداران با تصویر دقیق‌تری روبه‌رو شوند.
آینده اقتصادی بانک به این بستگی دارد که پس از مرحله اصلاح حساب‌ها، چه تغییری در موتور اصلی فعالیت بانک ایجاد خواهد شد. یک ساختمان فرسوده با پاک کردن گردوغبار، دوباره قابل استفاده نمی‌شود، بلکه ابتدا باید منافذ اصلی، شناسایی و ترمیم شوند. در خصوص بانک‌ها نیز اصلاح ترازنامه، آغاز بازسازی است و نتیجه نهایی، به عوامل متعددی بستگی دارد.
اکنون مهم‌ترین پرسش درباره ایران‌زمین، میزان اصلاح زیان گذشته نیست، بلکه این است که آیا بانک می‌تواند از مرحله ساماندهی دارایی‌ها عبور کند و به‌سمت ایجاد درآمد پایدار حرکت نماید؟ پاسخ به این پرسش، مسیر اقتصادی آینده وزمین را مشخص می‌کند.