بانک توسعه تعاون در سال ۱۴۰۴ تلاش کرد با افزایش ظرفیت تأمین مالی و استفاده از ابزارهای متنوع بانکی و مالی، نقش خود را در حمایت از بخش تعاون، تولید و بنگاههای کوچک و متوسط پررنگتر کند؛ عملکردی که نشان میدهد این بانک در کنار تسهیلات سنتی، به سمت ابزارهایی مانند تأمین مالی جمعی، ضمانتنامه، اعتبار اسنادی و اوراق گام نیز حرکت کرده است.
بانک توسعه تعاون به عنوان بانک تخصصی و توسعهای بخش تعاون، مأموریتی متفاوت از بانکهای تجاری دارد. هدف اصلی این بانک صرفاً جذب منابع و پرداخت تسهیلات نیست، بلکه تأمین مالی تعاونیها، حمایت از تولید و اشتغال و کمک به تقویت بنگاههای اقتصادی در چارچوب مأموریتهای توسعهای آن قرار دارد. از همین رو، ارزیابی عملکرد بانک را نمیتوان تنها با شاخصهایی مانند سودآوری یا حجم منابع سنجید و میزان اثرگذاری منابع بر تولید و اشتغال نیز اهمیت دارد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از عملکرد بانک در سال ۱۴۰۴، حجم تسهیلات پرداختی بانک توسعه تعاون از ۱۰۰ هزار میلیارد تومان عبور کرده است. این رقم نشان میدهد که تأمین مالی همچنان مهمترین ابزار بانک برای ایفای نقش توسعهای خود است و منابع قابل توجهی به بخشهای مختلف اقتصادی اختصاص یافته است.
در کنار تسهیلات نقدی، استفاده از ابزارهای غیرنقدی نیز در فعالیت بانک افزایش یافته است. بر اساس گزارش منتشرشده، طی یک سال گذشته بیش از ۷۱۵ هزار میلیارد ریال اعتبار از طریق صدور ضمانتنامه و گشایش اعتبارات اسنادی در اختیار تولیدکنندگان و کارآفرینان قرار گرفته است. این ابزارها برای بنگاههایی که بهمنظور اجرای قراردادها، خرید مواد اولیه یا توسعه فعالیتهای تجاری به اعتبار نیاز دارند، اهمیت ویژهای دارد و میتواند بخشی از نیاز مالی آنها را بدون اتکا به تسهیلات نقدی پاسخ دهد.
بانک توسعه تعاون در سال ۱۴۰۴ در اجرای تکالیف قانونی نیز فعال بوده است. بر اساس گزارش منتشرشده، این بانک حدود ۵۲ هزار میلیارد ریال تسهیلات تکلیفی در حوزههایی از جمله ازدواج، فرزندآوری، حمایت از مددجویان کمیته امداد و بهزیستی و مشاغل خانگی پرداخت کرده است. این بخش از عملکرد بانک، در کنار مأموریت تخصصی آن در حوزه تعاون، بیانگر نقش بانک در اجرای بخشی از سیاستهای اقتصادی و اجتماعی دولت است.
در حوزه اشتغال نیز تأمین مالی طرحهای کوچک و متوسط و کسبوکارهای اشتغالزا از محورهای فعالیت بانک بوده است. اهمیت این بخش از آن جهت است که بنگاههای کوچک و تعاونیها معمولاً با محدودیت دسترسی به منابع مالی، وثایق و اعتبار مواجهاند و بانکهای تخصصی میتوانند در کاهش این محدودیتها نقش مهمی ایفا کنند.
یکی از نشانههای تغییر رویکرد بانک توسعه تعاون، افزایش استفاده از ابزارهای نوین تأمین مالی است. طبق گزارش منتشرشده، بانک طی یک سال حدود ۱۳ هزار میلیارد ریال از طریق تأمین مالی جمعی برای مشتریان و کسبوکارها تجهیز و تخصیص داده است. همچنین بیش از ۱۰ هزار میلیارد ریال از طریق ابزارهایی همچون اوراق بدهی، صکوک و اوراق گام تأمین مالی شده است.
گسترش این ابزارها از منظر اقتصاد بنگاه اهمیت دارد؛ زیرا نیاز مالی یک واحد تولیدی الزاماً با دریافت وام بانکی برطرف نمیشود. ضمانتنامه، اعتبار اسنادی، تأمین مالی زنجیرهای، اوراق گام و تأمین مالی جمعی میتوانند متناسب با مرحله فعالیت بنگاه مورد استفاده قرار گیرند و امکان دسترسی بنگاهها به منابع متنوعتر را فراهم کنند.
در بخش تعاون نیز تأمین مالی همچنان در مرکز مأموریت بانک قرار دارد. در سال ۱۴۰۴، یک تفاهمنامه سهجانبه میان معاونت امور تعاون وزارت تعاون، بانک توسعه تعاون و صندوق ضمانت سرمایهگذاری بخش تعاون برای حمایت از نوسازی و توسعه تعاونیها به امضا رسید که بر اساس آن ۷۰۰ میلیارد تومان از محل منابع بودجهای و یکهزار و ۴۰۰ میلیارد تومان از منابع داخلی بانک، در مجموع دو هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان، برای این منظور پیشبینی شد. مطابق این تفاهمنامه، ۷۰ درصد منابع برای سرمایه ثابت و ۳۰ درصد برای سرمایه در گردش تعاونیها اختصاص مییابد.
این رویکرد میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند، زیرا مسئله بخش تعاون تنها کمبود نقدینگی نیست. بسیاری از تعاونیها برای توسعه فعالیت خود به سرمایه ثابت، سرمایه در گردش، ضمانت، دسترسی به بازار و خدمات مالی نیاز دارند. بنابراین، حرکت از پرداخت تسهیلات منفرد به سمت طراحی بستههای تأمین مالی میتواند اثربخشی منابع بانک را افزایش دهد.
تقویت سرمایه بانک نیز یکی از موضوعات مهم در مسیر توسعه فعالیتهای آن است. سرمایه بالاتر به یک بانک توسعهای اجازه میدهد ظرفیت بیشتری برای تأمین مالی پروژهها و پذیرش ریسک داشته باشد. در عین حال، افزایش سرمایه زمانی میتواند به افزایش اثرگذاری بانک منجر شود که
همراه با مدیریت منابع، کنترل ریسک اعتباری و هدایت هدفمند منابع به سمت فعالیتهای مولد باشد.
در کنار تأمین مالی، توسعه خدمات دیجیتال نیز بخشی از مسیر تحول بانک توسعه تعاون بوده است. بانک طی سالهای اخیر توسعه خدمات غیرحضوری و دیجیتال را دنبال کرده و سامانههایی برای ارائه خدمات بانکی به مشتریان راهاندازی کرده است. چنین رویکردی برای تعاونیها و بنگاههای کوچک و متوسط اهمیت دارد، زیرا کاهش مراجعات حضوری و کوتاهشدن فرایندهای بانکی میتواند هزینه و زمان دسترسی به خدمات مالی را کاهش دهد.
با وجود این اقدامات، مهمترین پرسش درباره عملکرد بانک توسعه تعاون همچنان به میزان اثرگذاری واقعی منابع بازمیگردد. افزایش حجم تسهیلات یا رشد استفاده از ابزارهای مالی، بهتنهایی نمیتواند مشخص کند که چه میزان از منابع به افزایش ظرفیت تولید، ایجاد اشتغال پایدار یا رشد فروش و صادرات تعاونیها منجر شده است.
از این منظر، انتشار شاخصهای دقیقتری مانند تعداد تعاونیهای تأمین مالیشده، میزان اشتغال پایدار ایجادشده، نرخ بقای بنگاههای دریافتکننده تسهیلات، میزان سرمایهگذاری جدید و رشد فروش و صادرات آنها میتواند ارزیابی عملکرد بانک را برای افکار عمومی و فعالان اقتصادی شفافتر کند.
در مجموع، عملکرد بانک توسعه تعاون در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که این بانک همچنان تسهیلات را در مرکز فعالیت خود قرار داده، اما همزمان تلاش کرده است ابزارهای تأمین مالی خود را متنوعتر کند. عبور حجم تسهیلات پرداختی از ۱۰۰ هزار میلیارد تومان، تأمین بیش از ۷۱۵ هزار میلیارد ریال از طریق ضمانتنامه و اعتبار اسنادی، پرداخت حدود ۵۲ هزار میلیارد ریال تسهیلات تکلیفی و توسعه استفاده از تأمین مالی جمعی و ابزارهای بازار سرمایه، تصویری از بانکی ارائه میکند که در حال گسترش دامنه فعالیت خود فراتر از وامدهی سنتی است.
با این حال، مرحله بعدی برای بانک توسعه تعاون، عبور از «حجم تسهیلات» به سمت «اثر توسعهای منابع» است. اگر منابع بانکی در کنار ضمانت، فناوری، بازار، خدمات دیجیتال و مشاوره تخصصی در اختیار تعاونیها قرار گیرد و نتیجه این حمایتها نیز با شاخصهای شفاف سنجیده شود، بانک توسعه تعاون میتواند از یک تأمینکننده منابع مالی به یک نهاد مؤثر در زنجیره توسعه اقتصاد تعاونی و مردمی تبدیل شود.