حسین کوثری: مدیریت زنجیره تأمین در شرایط کنونی تجارت خارجی، یکی از مشکلات اصلی فعالان اقتصادی در شرایط کنونی است؛ حالی که رسوب کالا در بنادر جنوبی خلیج فارس، هزینههای سنگینی را به بازرگانان ایرانی تحمیل کرده، استراتژیهای جدیدی نظیر راهاندازی کریدورهای ریلی و بهرهگیری حداکثری از ظرفیتهای بندری شمال کشور، روزنههای امید را برای تسهیل تجارت گشوده است.
انتظار میرود با انتقال بخش قابل توجهی از تجارت خارجی کشور به بنادر شمالی و مسیرهای زمینی اعم از ریلی و جادهای، بخشی از مشکلات کنونی در زمینه حمل بار به داخل کشور مرتفع شود؛ رقابت فشرده میان کشورهای منطقه برای تبدیل شدن به مسیر اصلی ترانزیت کالا، در سالهای اخیر اهمیت بنادر شمالی ایران را بیش از هر زمان دیگری افزایش داده است. قرار گرفتن ایران در چهارراه ارتباطی شرق و غرب و همچنین شمال و جنوب، ظرفیتی کمنظیر برای تبدیل کشور به هاب لجستیکی منطقه ایجاد کرده، ظرفیتی که بهرهبرداری از آن مستلزم توسعه همزمان زیرساختهای بندری، ریلی، جادهای و دریایی است.
بنادر شمالی پیشران لجستیک کشور
رئیس کمیسیون حملونقل اتاق بازرگانی تهران با اشاره به عملکرد موفق بنادر شمالی در جذب کالاهای ترانزیتی و استفاده از مزایای مناطق آزاد، از تداوم مشکلات بازرگانان ایرانی در بنادر کراچی و جبلعلی برای بازگشت کانتینرها خبر داد.پیمان سنندجی از تلاش برای تنوعبخشی به مسیرهای ورود کالا خبر داد و گفت: با وجود برخی شرایط نیمهفعال که از گذشته باقی مانده، در حال حاضر زیرساختهای لجستیکی در مسیرهای مختلف در حال طراحی و تقویت است؛ برای نمونه در مسیر ترکیه، علاوه بر بهرهبرداری از ظرفیتهای موجود، قراردادهای جدیدی برای استفاده از بنادر این کشور منعقد شده است که با تسهیلگری اتاق بازرگانی، شرایط ورود کالا از این مسیر بهبود خواهد یافت.
رئیس کمیسیون حملونقل اتاق بازرگانی تهران با اشاره به دستاورد اخیر در حوزه حملونقل ریلی، اظهار داشت: اتفاق بسیار مثبتی که شاهد آن هستیم، راهاندازی روزانه ۲ رام قطار از اینچهبرون و از طریق بندر خشک خارگوس قزاقستان به سمت بندر خشک آپرین است.
وی ادامه داد: این اقدام بهمعنای تسریع جدی در جابهجایی کالاهایی است که از شرق آسیا وارد کشور میشوند و خبر بسیار نویدبخشی برای فعالان اقتصادی محسوب میشود.
سنندجی در ادامه با تأکید بر چالشهای موجود در برخی بنادر خارجی، گفت: در خصوص کالاهایی که نزدیک به سه ماه است در گمرک کراچی پاکستان دپو شدهاند، هنوز با مشکلات جدی مواجه هستیم.
وی اظهار داشت: رقمی بین ۳ هزار تا ۸ هزار کانتینر کالا متوقف مانده در این نقطه عنوان میشود که با وجود رایزنیهای گسترده از طریق سفارت و پیگیریهای دیپلماتیک، همچنان برای حل نهایی و خروج این کالاها در تلاش هستیم.
رئیس کمیسیون حملونقل اتاق بازرگانی تهران در خصوص وضعیت کانتینرهای متوقف در بندر جبلعلی امارات نیز تصریح کرد: در حال حاضر بیش از ۱۰ هزار کانتینر ایرانی در این بندر وجود دارد و هرچند مسیری برای جابهجایی کانتینرها باز شده است، اما چالش اصلی ما، اختلافات قراردادی میان صاحبان کالا و خطوط کشتیرانی و جرایم سنگین انبارداری (دموراژ) است.وی از مذاکره میان صاحبان کالا و خطوط کشتیرانی برای کاهش این هزینهها خبر داد و ابراز امیدواری کرد که با حل این مشکل بتوان هرچه سریعتر این کالاها را به کشور منتقل کرد.
وی با مقایسه وضعیت بنادر شمالی و جنوبی کشور، افزود: واقعیت این است که بنادر شمالی کشور در حال حاضر بسیار فعالتر و کارآمدتر از سایر نقاط عمل میکنند.
رئیس کمیسیون حملونقل اتاق بازرگانی تهران بیانداشت: بندر انزلی با بهرهگیری از امتیازات منطقه آزاد، تخفیفات ویژهای به صاحبان کالا ارائه کرده که موجب شده حجم ورود کالا از روسیه و چین به این بنادر نسبت به گذشته افزایش چشمگیری داشته باشد.سنندجی خاطرنشان کرد: در مقابل، بندر چابهار با وجود همه پتانسیلهایش، به دلیل مسافت طولانی و مشکلات تردد کامیونها، نتوانسته خروجی مطلوبی داشته باشد.وی تاکید کرد: تا زمانی که خط آهن چابهار-زاهدان تکمیل نشود، برنامهریزی برای بهرهبرداری کامل از چابهار دشوار است؛ بنابراین در شرایط فعلی، بنادر شمالی کشور بار اصلی لجستیک و واردات را به خوبی به دوش میکشند.
تحول اقتصاد دریایی حول محور یک بندر آنطور که طاعتیمقدم گفته؛توسعه ناوگان تخصصی شامل کشتیهای کانتینربر، رو-رو و مخزندار یکی از مهمترین نیازهای فعلی بنادر شمالی کشور است، زیرا بدون این تجهیزات امکان بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای ایجادشده وجود ندارد.وی با اشاره به آماده بودن اسکله رو-رو بندر کاسپین افزود: اگرچه زیرساختهای لازم برای این بخش فراهم شده، اما نبود کشتی تخصصی موجب شده انتقال منظم کامیونها به بنادر داغستان هنوز به ظرفیت کامل خود نرسد.به گفته مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی، توسعه بنادر باید به صورت یک زنجیره کامل شامل انبارهای تخصصی، مخازن نگهداری کالا، تجهیزات مدرن تخلیه و بارگیری، خطوط منظم کشتیرانی و ناوگان تخصصی دریایی دنبال شود تا سرمایهگذاریهای انجامشده به بهرهوری مطلوب برسد.طاعتیمقدم از اجرای بستههای تشویقی برای توسعه ترانزیت خبر داد و بیان کرد: با همکاری شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران، تعرفه حمل ریلی کالا از بندر کاسپین به بنادر جنوبی و مرزهای صادراتی از جمله بندر شهید رجایی و مرز شلمچه حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است.وی ادامه داد: این اقدام نقش مهمی در افزایش جذابیت کریدورهای ترانزیتی ایران، کاهش هزینههای حمل کالا و جذب بارهای بینالمللی خواهد داشت.
ضرورت تکمیل یک خط ریلی مهم در گیلان
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی همچنین تکمیل پروژه راهآهن رشت–آستارا را یکی از مهمترین اولویتهای توسعه ترانزیت کشور دانست و بیان کرر: بهرهبرداری از این پروژه، حلقه مفقوده کریدور بینالمللی شمال–جنوب را تکمیل کرده و جایگاه ایران را در تجارت منطقهای و جهانی به شکل محسوسی ارتقا خواهد داد.طاعتیمقدم با تأکید بر اهمیت دیپلماسی اقتصادی تصریح کرد: بازگرداندن مشوقهای ترانزیتی دولت چین به مسیر ایران، توسعه خطوط ریلی، تقویت ناوگان دریایی و تکمیل زیرساختهای لجستیکی سه محور اساسی برای تبدیل ایران به هاب ترانزیت منطقه محسوب میشوند و سازمان منطقه آزاد انزلی با تمام ظرفیت در سطح ملی و بینالمللی تحقق این اهداف را دنبال میکند.
در این میان، بندر کاسپین به عنوان بزرگترین بندر نسل جدید سواحل جنوبی دریای خزر، طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین پروژههای زیرساختی کشور در حوزه اقتصاد دریامحور تبدیل شده است. این بندر نهتنها نقش مهمی در مبادلات تجاری کشورهای حاشیه دریای خزر ایفا میکند، بلکه با اتصال به شبکه ریلی و قرار گرفتن در مسیر کریدور بینالمللی شمال–جنوب، میتواند سهم ایران از بازار بزرگ ترانزیت منطقه را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
کارشناسان حوزه حملونقل معتقدند آینده تجارت جهانی بیش از هر زمان دیگری به سرعت، کاهش هزینههای حمل کالا و اتصال شبکههای حملونقل وابسته است. از همین رو، هر میزان که زیرساختهای لجستیکی کشور تکمیلتر شود، امکان جذب بارهای ترانزیتی، افزایش صادرات، رونق تولید و ارزآوری نیز بیشتر خواهد شد. بندر کاسپین امروز در نقطهای قرار گرفته که میتواند علاوه بر ایفای نقش در تأمین کالاهای اساسی کشور، به یکی از حلقههای کلیدی اتصال بازارهای آسیای میانه، روسیه، قفقاز، هند و کشورهای حوزه خلیج فارس تبدیل شود.
از سوی دیگر، تحولات ژئوپلیتیکی منطقه و تغییر مسیر بسیاری از کریدورهای تجاری جهان، فرصت تازهای پیش روی ایران قرار داده است. بهرهگیری از این فرصت نیازمند توسعه هوشمندانه بنادر، تکمیل خطوط ریلی، افزایش ناوگان تخصصی دریایی و ایجاد مشوقهای اقتصادی برای صاحبان کالا است، موضوعی که مسئولان منطقه آزاد انزلی نیز آن را در اولویت برنامههای خود قرار دادهاند.
کاسپین بندر استراتژیک امنیت غذایی شمال
در چنین شرایطی، ثبت رکورد جدید در عملکرد بندر کاسپین تنها یک موفقیت آماری نیست، بلکه نشانهای از افزایش نقش این بندر در زنجیره تأمین کالا، ارتقای ظرفیتهای ترانزیتی کشور و حرکت عملی به سمت تحقق سیاستهای کلان اقتصاد دریامحور به شمار میرود. رشد چشمگیر عملیات بندری، افزایش ورود کالاهای اساسی و استقبال فعالان اقتصادی از ظرفیتهای بندر کاسپین، بیانگر آن است که این بندر به تدریج جایگاه خود را به عنوان یکی از مهمترین دروازههای تجارت شمال کشور تثبیت کرده و میتواند در سالهای آینده سهم بیشتری از تجارت منطقهای را به خود اختصاص دهد.
رشد ۳۵ درصدی تخلیه و بارگیری در کاسپین
مصطفی طاعتیمقدم، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی، با تشریح آخرین دستاوردهای بندر کاسپین اظهار کرد: این بندر در سال جاری موفق شده عملکردی فراتر از پیشبینیها ثبت کند و حجم تخلیه و بارگیری کالا را از ۷۶۰ هزار تن در سال گذشته به یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن افزایش دهد.به گفته وی، این میزان عملکرد، رشد حدود ۳۵ درصدی نسبت به دوره مشابه سال قبل را نشان میدهد و حاصل برنامهریزی دقیق، افزایش بهرهوری، مدیریت هماهنگ عملیات بندری و استفاده حداکثری از ظرفیتهای موجود است.
فرش قرمز برای فعالان اقتصادی در بندر
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی با اشاره به استقبال فعالان اقتصادی از خدمات بندر کاسپین اضافه کرد: برای نخستینبار در تاریخ فعالیت بنادر شمال کشور، تمامی ظرفیت محوطههای کانتینری بندر کاسپین تکمیل شده است که این موضوع نشاندهنده افزایش حجم مبادلات تجاری و اعتماد صاحبان کالا به این بندر است.طاعتیمقدم با تأکید بر نقش بندر کاسپین در تأمین کالاهای اساسی کشور خاطرنشان کرد: این بندر اکنون به یکی از مکملهای راهبردی بنادر جنوبی تبدیل شده و بخش قابل توجهی از واردات کالاهای اساسی از طریق آن انجام میشود.
وی ادامه داد: از ابتدای سال جاری تاکنون حدود ۱۱۰ هزار تن کالاهای اساسی و بیش از ۷۵ هزار تن روغن مایع از طریق بندر کاسپین وارد کشور شده که این اقدام علاوه بر تسریع در فرایند تأمین نیازهای بازار، به کاهش هزینههای حملونقل و قیمت تمامشده کالاها نیز کمک کرده است.
فعالسازی اسکله رو-رو بندر کاسپین
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی با اشاره به الزامات توسعه فعالیتهای بندری تصریح کرد: امروز دیگر توسعه صرف زیرساختهای بندری کافی نیست و باید نگاهها به سمت تکمیل زنجیره لجستیکی تغییر کند.