تصویب طرح ایجاد صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر بورسی در حوزه هوش مصنوعی با سرمایه پیشبینیشده ۱۲۰۰ میلیارد تومان، اتفاقی فراتر از معرفی یک ابزار مالی جدید است. این تصمیم را میتوان نشانهای از تلاش برای پیوند دادن بازار سرمایه ایران با یکی از مهمترین عرصههای اقتصاد آینده دانست؛ عرصهای که بهتدریج مرزهای صنعت، تجارت، بانکداری، پزشکی، آموزش و حتی شیوه حکمرانی را تغییر میدهد.امروز رقابت اقتصادی کشورها فقط بر سر منابع طبیعی، ظرفیت تولید یا سهم بازار نیست؛ بخش مهمی از این رقابت به توانایی تولید و بهکارگیری فناوریهای هوشمند وابسته شده است. هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به زیرساختی است که میتواند بهرهوری را افزایش دهد، هزینهها را کاهش دهد و مدلهای تازهای از کسبوکار خلق کند. از این منظر، ورود بازار سرمایه به این حوزه ضرورتی اقتصادی است، نه صرفاً همراهی با یک موج فناورانه.
یکی از مشکلات دیرپای اقتصاد دانشبنیان ایران، فاصله میان تولید دانش و تجاریسازی آن است. دانشگاهها و شرکتهای فناور ممکن است به دانش فنی و ایدههای ارزشمند دست پیدا کنند، اما برای تبدیل آنها به محصولی قابل عرضه در بازار، به سرمایه، زیرساخت و فرصت آزمون و خطا نیاز دارند. نظام بانکی نیز به دلیل ماهیت فعالیت خود، همیشه آمادگی پذیرش ریسک بالای کسبوکارهای نوآور را ندارد. در چنین شرایطی، صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر میتوانند حلقه مفقوده میان ایده و بازار باشند.صندوق پیشنهادی هوش مصنوعی با سرمایه پیشبینیشده ۱۲۰۰ میلیارد تومان و دوره فعالیت هفتساله، میتواند امکان مشارکت سرمایهگذاران و نهادهای مالی در توسعه شرکتهای این حوزه را فراهم کند. اهمیت این اقدام در آن است که سرمایهگذاری را از مسیرهای سنتی به سمت فناوریهایی هدایت میکند که ممکن است در آینده نزدیک، مزیت رقابتی صنایع و بنگاههای اقتصادی را تعیین کنند.
با این حال، نباید تصور کرد که صرف تأسیس یک صندوق با عنوان هوش مصنوعی، به معنای شکلگیری یک صنعت قدرتمند در این حوزه است. تجربه اقتصادهای فناورانه نشان میدهد که سرمایه زمانی به نوآوری منجر میشود که با بازار واقعی، نیروی انسانی متخصص، زیرساخت مناسب و سیاستگذاری پایدار همراه باشد.نخستین آزمون این صندوق، نحوه انتخاب شرکتهای سرمایهپذیر خواهد بود. آیا منابع به شرکتهایی اختصاص مییابد که صرفاً عنوان هوش مصنوعی را در معرفی فعالیت خود دارند یا معیار اصلی، برخورداری از فناوری قابل دفاع، محصول کاربردی، مشتری واقعی و مدل درآمدی مشخص خواهد بود؟ تفاوت این دو رویکرد، تفاوت میان سرمایهگذاری مولد و توزیع منابع در پروژههایی با آینده نامعلوم است.
از سوی دیگر، اقتصاد ایران با محدودیتهایی در حوزه دسترسی به سختافزارهای پردازشی، مراکز داده، فناوریهای پیشرفته و بازارهای بینالمللی مواجه است. شرکتهای هوش مصنوعی بدون دسترسی پایدار به زیرساخت محاسباتی و دادههای معتبر، امکان رقابت جدی نخواهند داشت. بنابراین، لازم است سرمایهگذاری در شرکتهای تولیدکننده نرمافزار و خدمات هوشمند با توسعه زیرساختهای پردازشی و خدمات ابری نیز همراه شود.نکته مهم دیگر، اتصال این صندوق به نیازهای واقعی صنایع کشور است. ایران در حوزههایی مانند انرژی، پتروشیمی، فولاد، کشاورزی، حملونقل و بانکداری با مسائل جدی بهرهوری روبهروست.