زیستفناوری دریایی را باید یکی از فرصتهای راهبردی ایران برای عبور از الگوهای سنتی تولید و حرکت به سمت اقتصاد دانشبنیان و پایدار دانست. کشوری که با محدودیت منابع آب شیرین، تغییرات اقلیمی و ضرورت افزایش بهرهوری در تولید غذا مواجه است، نمیتواند از ظرفیت گسترده دریاها و منابع زیستی آن غافل بماند.
ایران با برخورداری از سواحل شمالی و جنوبی، مراکز علمی و تحقیقاتی و نیروی انسانی متخصص، امکان توسعه فعالیتهای متنوعی در این حوزه را دارد. با این حال، تحقق این ظرفیت مستلزم عبور از مرحله تحقیقات پراکنده و حرکت به سمت تولید صنعتی، تجاریسازی فناوری و ایجاد بازار مصرف است.
دولت باید با تدوین نقشه راه مشخص، تأمین منابع مالی، حمایت از شرکتهای دانشبنیان، ایجاد زیرساختهای تحقیقاتی و تولیدی و تسهیل مشارکت بخش خصوصی، زمینه تبدیل زیستفناوری دریایی به یک صنعت مولد را فراهم کند.
نکته اساسی این است که امنیت غذایی آینده کشور تنها با افزایش سطح زیرکشت یا توسعه شیوههای متعارف کشاورزی تأمین نخواهد شد. استفاده هوشمندانه از ظرفیت دریاها، توسعه فناوریهای زیستی و تنوعبخشی به منابع تولید غذا باید به بخشی از راهبرد ملی ایران تبدیل شود. در چنین شرایطی، دریا نهتنها یک مسیر تجاری و منبع استخراج منابع طبیعی، بلکه بستری برای تولید ثروت، اشتغال، دانش و امنیت غذایی خواهد بود.
در سطح جهانی، توسعه زیستفناوری دریایی و آبزیپروری به یکی از محورهای سیاستگذاری برای تأمین غذای آینده تبدیل شده است. کشورهای آسیایی بهویژه چین، اندونزی و کره جنوبی در زمینه تولید و پرورش جلبکهای دریایی ظرفیتهای گستردهای ایجاد کردهاند.
بر اساس گزارش FAO، بخش عمده تولید جهانی جلبک از طریق آبزیپروری انجام میشود و این صنعت علاوه بر تأمین مواد اولیه غذایی، در ایجاد اشتغال و توسعه اقتصادی مناطق ساحلی نیز نقش دارد.
گزارش «وضعیت شیلات و آبزیپروری جهان ۲۰۲۶» سازمان FAO نیز بر نقش نوآوری، مدیریت علمی و توسعه زنجیرههای ارزش پایدار در تقویت امنیت غذایی تأکید دارد.
تجربه جهانی نشان میدهد که مزیت رقابتی در اقتصاد دریایی صرفاً به برخورداری از ساحل و منابع طبیعی وابسته نیست؛ بلکه کشورهایی موفقتر خواهند بود که بتوانند دانش زیستی، فناوری، سرمایه و بازار را در یک زنجیره اقتصادی به یکدیگر متصل کنند.
یکی از نکات مهم در سیاستگذاری امنیت غذایی این است که افزایش تولید بهتنهایی به معنای تأمین امنیت غذایی نیست. دسترسی اقتصادی مردم به غذا، کیفیت تغذیه، سلامت محصولات، ثبات عرضه و قدرت خرید خانوارها نیز باید مورد توجه قرار گیرد.از این منظر، توسعه زیستفناوری دریایی باید در خدمت بهبود سبد غذایی خانوارها قرار گیرد. تولید محصولات پروتئینی با قیمت مناسب، توسعه صنایع فرآوری، کاهش ضایعات، افزایش ماندگاری مواد غذایی و ایجاد تنوع در منابع تأمین پروتئین میتواند به بهبود دسترسی مردم به غذای سالم کمک کند.