رحمان سعادت-اقتصاددان: روز ملی صادرات فرصتی برای قدردانی از فعالان اقتصادی، به‌ویژه صادر کنندگانی است که در خط مقدم تجارت خارجی کشور فعالیت می‌کنند و با وجود محدودیت‌ها و دشواری‌های فراوان، برای حفظ بازارهای هدف و توسعه حضور کالاهای ایرانی در بازارهای جهانی تلاش می‌کنند. واقعیت این است که صادرات یکی از مهم ترین موتورهای محرک اقتصادهای پیشرفته جهان است و هیچ کشوری بدون حضور مؤثر در بازارهای بین المللی و توسعه صادرات، نمی‌تواند به جایگاهی پایدار در میان قدرت‌های اقتصادی دست پیدا کند.
البته آنچه در این مسیر اهمیت بیشتری دارد، توسعه صادرات مبتنی بر تولید و ارزش افزوده است، نه صرفاً فروش مواد خام و منابع طبیعی . صادرات تولید محور علاوه بر ایجاد درآمد ارزی، زمینه رونق کارخانه‌ها، افزایش ظرفیت تولید، ایجاد اشتغال و تقویت زنجیره‌های تأمین داخلی را فراهم می‌کند. حتی واحدهایی که مستقیماً در حوزه صادرات فعالیت ندارند، از موفقیت صادرکنندگان تأثیر می‌پذیرند؛ چراکه رونق صادرات می‌تواند تقاضا برای محصولات، مواد اولیه و خدمات بسیاری از واحدهای تولیدی داخلی را افزایش دهد.
از این منظر، صادرکنندگان را باید فرماندهان خط مقدم اقتصاد کشور در عرصه بین‌المللی دانست؛ فعالانی که با شناخت بازارهای هدف، رقابت با تولیدکنندگان خارجی و حفظ ارتباط با مشتریان بین‌المللی، برای تثبیت جایگاه محصولات ایرانی تلاش می‌کنند. موفقیت آنان تنها به معنای افزایش فروش خارجی نیست، بلکه می‌تواند به تقویت تولید داخلی، افزایش درآمد ارزی و بهبود شرایط اقتصادی کشور نیز منجر شود.
با این حال، باید پذیرفت که صادرکنندگان ایرانی در شرایطی فعالیت می‌کنند که با مجموعه ای از محدودیت‌های مالی، بانکی، تجاری و تأمین مواد اولیه مواجه اند. تحریم‌ها و محدودیت‌های نقل و انتقال پول، دسترسی به منابع مالی و تسویه مبادلات تجاری را دشوار کرده است. از سوی دیگر، مشکلات واردات مواد اولیه و تجهیزات مورد نیاز تولید، در کنار نوسانات اقتصادی و موانع اداری، هزینه و ریسک فعالیت‌های صادراتی را افزایش می‌دهد.
در چنین شرایطی، تداوم فعالیت صادرکنندگان و تلاش آنان برای حفظ بازارهای خارجی، اقدامی ارزشمند و شایسته تقدیر است. بسیاری از این فعالان اقتصادی با وجود تمام موانع، همچنان برای حضور در بازارهای بین‌المللی، حفظ مشتریان خارجی و جلوگیری از واگذاری بازارهای هدف به رقبا تلاش می‌کنند. این واقعیت نشان می‌دهد که صادرات صرفاً یک فعالیت تجاری معمول نیست، بلکه در شرایط فعلی کشور، بخشی از تلاش ملی برای حفظ ظرفیت‌های اقتصادی و تقویت تاب‌آوری اقتصاد ایران به شمار می‌رود.
می‌توان گفت همان‌گونه که نیروهای نظامی با آمادگی و توان دفاعی از مرزهای جغرافیایی کشور محافظت می‌کنند، صادرکنندگان نیز در عرصه اقتصادی برای حفظ مرزهای تجاری ایران تلاش می‌کنند. حضور مستمر کالاهای ایرانی در بازارهای خارجی، مانع از آن می‌شود که رقبا به آسانی جایگاه تولید کنندگان داخلی را تصاحب کنند. از دست دادن یک بازار صادراتی ممکن است در کوتاه مدت قابل جبران به نظر برسد، اما بازگشت به آن بازار، جذب دوباره مشتریان و بازسازی شبکه‌های تجاری می‌تواند زمان بر و پرهزینه باشد. بنابراین، حفظ بازارهای موجود به اندازه ورود به بازارهای جدید اهمیت دارد.
با توجه به این واقعیت‌ها، انتظار می‌رود دولت و دستگاه‌های مسئول، حمایت از صادرکنندگان را به یکی از اولویت‌های جدی سیاست گذاری اقتصادی تبدیل کنند. این حمایت نباید به برگزاری مراسم، صدور بیانیه و تقدیرهای نمادین محدود شود؛ بلکه باید در قالب اقداماتی عملی مانند تسهیل بازگشت ارز حاصل از صادرات، کاهش موانع اداری، ایجاد ثبات در مقررات تجاری، بهبود دسترسی به منابع مالی و تسهیل تأمین مواد اولیه مورد نیاز تولیدکنندگان و صادرکنندگان نمود پیدا کند.
همچنین لازم است سیاست‌های ارزی و تجاری کشور از ثبات و پیش بینی پذیری بیشتری برخوردار باشند. صادرکننده برای عقد قرارداد، برنامه‌ریزی تولید و حفظ ارتباط با مشتری خارجی، به افق روشن و مقررات با ثبات نیاز دارد. تغییرات ناگهانی در بخشنامه‌ها و تصمیم‌های اجرایی می‌تواند هزینه فعالیت را افزایش دهد و قدرت رقابت صادرکنندگان ایرانی را در برابر رقبای خارجی کاهش دهد.
در کنار حمایت دولت، تقویت زیرساخت‌های حمل و نقل، توسعه روابط تجاری با کشورهای همسایه و بازارهای منطقه‌ای، گسترش دیپلماسی اقتصادی و ارائه اطلاعات دقیق درباره نیازهای بازارهای هدف نیز ضروری است. صادرات موفق زمانی شکل می‌گیرد که تولید کننده و صاد رکننده بتوانند با اطمینان بیشتری درباره بازار مقصد تصمیم بگیرند و از حمایت‌های لازم برای حضور پایدار در آن بازار برخوردار باشند.
در نهایت، روز ملی صادرات باید فرصتی برای بازنگری در سیاست‌ها و ارزیابی عملکردها باشد؛ فرصتی برای شناسایی موانعی که همچنان بر سر راه تجارت خارجی قرار دارند و اتخاذ تصمیم‌هایی که به بهبود واقعی شرایط فعالیت صادرکنندگان منجر می‌شوند. اگر قرار است صادرات به موتور محرک اقتصاد کشور تبدیل شود، باید فعالان این حوزه را نه فقط در سخن، بلکه در عمل مورد حمایت قرار دهیم.