در جنگ اخیر اقتصاد ایران ضربه سنگینی خورده است. طبق اعلام مرکز آمار، تورم نقطه به نقطه به سطح 89 درصد رسیده است و صندوق بینالمللی پول رشد منفی 5.4 درصدی برای اقتصاد ایران پیشبینی میکند. صادرات نفت خام و میعانات نیز در جریان محاصره آمریکا از بیش از2.2میلیون بشکه در روز در فوریه به حدود ۲۸۰ هزار بشکه در روز در ماه مه سقوط کرده است. بر اساس دادههای شرکت اطلاعاتی «کپلر»، چین از ابتدای ماه اوت تاکنون روزانه بیش از ۵۰۰ هزار بشکه نفت از ایران وارد کرده است. تعداد شاغلان کشور نسبت به بهار سال گذشته حدود ۴۵۰هزار نفر کاهش یافته، نرخ بیکاری با رشد 1.8واحد درصدی به 9.1درصد رسیده و به بالاترین سطح چهار سال اخیر صعود کرده است.
کاهش وابستگی اقتصاد ایران به دلار و هدایت سرمایهها به سمت فعالیتهای مولد که در پیام اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت هفته دولت به آن اشاره شد، دو موضوعی است که تحقق آنها نیازمند اصلاح سازوکارهای اقتصادی و فراهم شدن بستر مناسب برای فعالیت فعالان اقتصادی است. در حوزه تجارت خارجی، استفاده از ارزهای ملی میتواند وابستگی مستقیم مبادلات به دلار را کاهش دهد، اما اجرای آن مستلزم ایجاد سازوکارهای تسویه، مدیریت ریسک و پوشش نوسانات ارزی است.
اشاره رهبر معظم انقلاب در پیام هفته دولت به «اسقاط تدریجی دلار از طراز نقشآفرینی مهم» را باید در چارچوب سیاستی گستردهتر برای افزایش استقلال و تابآوری اقتصاد کشورمان دید و در این رهیافت، مسئله اصلی، حذف فوری دلار از مبادلات خارجی نیست و بلکه هدف، کاهش تدریجی سهم ارزی است که بخش مهمی از تجارت و جریان مالی کشور به آن وابسته است و قاعدتاً تحقق این هدف از مسیرهای متنوع از جمله توافقهای ارزی میان چند کشور میسور بوده و به مجموعهای از تغییرات در تجارت، نظام بانکی، تولید و سیاست خارجی اقتصادی نیاز دارد.
از سوی دیگر، سرمایهگذاری در بخشهای مولد زمانی امکان رونق پیدا میکند که فعال اقتصادی بتواند افق نسبتاً روشنی از آینده اقتصاد، شرایط سیاسی و تحولات منطقهای داشته باشد. نااطمینانی و تلاطمهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی معمولاً افق تصمیمگیری بنگاهها را کوتاه کرده و تمایل به سرمایهگذاریهای بلندمدت را کاهش میدهد. در این شرایط، سیاستهای مالیاتی، اعتباری، تسهیلاتی و تقویت بانکهای توسعهای میتواند در صورت فراهم بودن ثبات اقتصادی، به حمایت از تولید و افزایش سرمایهگذاری کمک کند.
سخنان رئیس کل بانک مرکزی و عضو هیأت عالی این بانک در سیوششمین همایش بانکداری اسلامی، تصویری دووجهی از اقتصاد ایران ارائه میکند. از یک سو، سیاستگذار پولی بر تابآوری اقتصاد در برابر تحریم، جنگ اقتصادی و فشارهای ارزی و تورمی و توانایی خود برای تأمین ارز و حفظ جریان اعتبارات تأکید دارد و از سوی دیگر، آسیبشناسی ساختاری نظام مالی نشان میدهد که ناترازی بانکها، تسهیلات تکلیفی، داراییهای منجمد و عمق ناکافی بازار سرمایه همچنان موانع جدی تأمین مالی پایدار تولید هستند.رئیس کل بانک مرکزی در این همایش با تشریح آخرین وضعیت متغیرهای پولی، ارزی و اعتباری کشور، تأکید کرد که با وجود فشارهای اقتصادی و تحریمها، سناریوی فروپاشی اقتصادی محقق نشده است. به گفته او، بانک مرکزی از ابتدای سال تاکنون بیش از ۱۸ میلیارد دلار ارز برای واردات کالاهای اساسی، دارو، نهادههای دامی و مواد اولیه خطوط تولید تأمین کرده و در صورت نیاز آماده عرضه تا ۲ میلیارد دلار ارز برای مدیریت بازار و حفظ ثبات آن است.