اخبار صنعت-حسین کوثری: وزیر صنعت، معدن و تجارت کشورمان، به منظور شرکت در دهمین اجلاس رؤسای کمیته مشترک تجاری ایران و پاکستان و دیدار با نخست وزیر این کشور در صدر یک هیأت بلند پایه اقتصادی متشکل از نمایندگان دستگاه های دولتی و تجار بخش خصوصی عازم اسلام آباد شده است.بر اساس برنامه ریزی های صورت گرفته، این سفر رسمی از ۱۳ تا ۱۴ مردادماه سال جاری (برابر با ۴ تا ۵ آگوست ۲۰۲۶) با هدف توسعه همکاری، اقتصادی، تجاری و صنعتی میان دو کشور همسایه انجام می شود.
بر اساس این گزارش، دستور کار اصلی مذاکرات سید محمد اتابک وزیر صمت در پاکستان، بر ۱۹ محور کلیدی استوار است که نهایی کردن متن توافق نامه تجارت آزاد بین ایران و پاکستان، ایجاد و برقراری مکانیسم تهاتر کالایی و بررسی توافق نامه ها از مهم ترین آن ها به شمار می رود.
همچنین در این مذاکرات، موانع ترانزیتی و روان سازی انتقال کانتینرهای ایرانی در بنادر پاکستان مورد بحث قرار خواهد گرفت.
توسعه زیرساخت های مرزی در محدوده «ریمدان-گبد»، ایجاد مسیر مستقل به مرز پاکستان در قطعه منفصله منطقه آزاد چابهار و تسهیل حمل و نقل جاده ای از دیگر برنامه های وزیر صمت برای روان سازی لجستیک مرزی است.
در حوزه دریایی نیز اتصال مرز دریایی گوادر به مرز ریمدان و توسعه کریدور ریلی از طریق اتصال بنادر چابهار و گوادر پیگیری خواهد شد.
توسعه تولیدات مشترک صنعتی به ویژه در بخش نساجی، رفع مشکلات بانکی و مالی تجار، تسهیل صدور روادید تجاری و فعال سازی بازارچه های مرزی مشترک از دیگر محورهایی است که اتابک در دیدار با همتایان پاکستانی خود جهت تحقق نقشه راه تجارت ۱۰ میلیارد دلاری میان دو کشور به گفت و گو خواهد گذاشت.
طراحی الگوهای نو برای تقویت روابط تجاری ایران و پاکستان
در دستور کار است
نایبرئیس اتاق ایران از لزوم طراحی الگوهای نو برای تقویت روابط تجاری بین ایران و پاکستان به دنبال رفع موانعی که در برابر همکاریهای مشترک اقتصادی وجود دارد، خبر داد و گفت: پیشنهاد اتاق ایران در ارتباط با پاکستان تشکیل کارگروه ویژه رفع موانع تجارت دو کشور است.
حسین پیرمؤذن با بیان اینکه هیأت تجاری به سرپرستی نایبرئیس اتاق ایران همزمان با برگزاری کمیته مشترک ایران و پاکستان به ریاست سید محمد اتابک وزیر صنعت، معدن و تجارت و با حضور محمدعلی دهقان دهنوی معاون وزیر صمت و رئیس سازمان توسعه تجارت عازم اسلامآباد شده است، به اهداف و برنامههای این سفر اشاره و تصریح کرد: اعزام هیات تجاری به کشورهای هدف و بازارهای کلیدی که در راستای تقویت صادرات و در مقابل تأمین نیازهای اصلی کشور انجام شود از اهمیت بالایی برخوردار است، بنابراین اعزام هیات تجاری به پاکستان همزمان با برگزاری کمیته مشترک، فرصتی برای رایزنی و حل موانعی است که در برابر روابط تجاری وجود دارد.
وی ادامه داد: طی بررسیهایی که در سطح گستردهای صورت گرفته است، توانستیم اصلیترین موانع در ارتباط با پاکستان را شناسایی کنیم و متناسب با این مسئله بهترین راهکار را تشکیل کارگروه ویژه رفع موانع تجارت ایران و پاکستان میدانیم که باید با تعیین زمانبندی مشخص برای حل هر مشکل، برنامهریزی و اقدام کند.
نایبرئیس اتاق ایران بر این باور است که مذاکرات برای تقویت مناسبات بین دو کشور باید همراه با ارائه راهکار باشد تا نتیجهبخش و مؤثر واقع شود در غیر اینصورت تنها با بیان مشکلات نمیتوان به توسعه روابط، امید داشت.
پیرمؤذن خاطرنشان کرد: تسریع در صدور و پذیرش گواهی مبدأ و اسناد تجاری، طراحی سازوکار واحد برای حل اختلافات صادرکنندگان و واردکنندگان، ارائه راهکارهای بانکی غیرمستقیم مورد توافق دو طرف، کاهش زمان ترخیص کالا در مرزها، هماهنگی برای کاهش هزینههای حملونقل و ایجاد مسیرهای مستقیم و منظم حمل کالا و توسعه همکاری در زمینه راهآهن و کریدورهای حملونقل ایران و پاکستان، مهمترین موضوعاتی هستند که طی این سفر در مذاکره با طرفهای پاکستانی، مطرح و پیگیری میشود.
وی همچنین از ضرورت برگزاری منظم نمایشگاههای تخصصی، اعزام و پذیرش هیأتهای تجاری با هدف بسترسازی برای گسترش روابط پایدار تجاری بین ایران و کشورهای هدف صحبت کرد و افزود: سعی داریم در طول سفر و مذاکره با طرف پاکستانی، ایجاد شرایط مناسب برای سرمایهگذاری مشترک شرکتهای ایرانی و پاکستانی را در اولویت پیگیریها قرار دهیم.
نایبرئیس اتاق ایران تشکیل کنسرسیومهای مشترک برای حضور در بازار کشور سوم با همکاری بین شرکتهای ایرانی و پاکستانی را نیز اقدامی مؤثر درراستای تقویت روابط بین این دو کشور همسایه دانست.
پیرمؤذن با تأکید بر اهمیت نقش بخش خصوصی دو کشور ایران و پاکستان در روابط تجاری، گفت: آمادگی لازم در بین فعالان اقتصادی دو طرف وجود دارد تا با رفع موانع و تسهیل شرایط، همکاریهای تجاری و سرمایهگذاری را توسعه دهند، در این بین دولت ایران و پاکستان باید بستر لازم را فراهم کنند.
وی با بیان اینکه ایران و پاکستان باید از تجارت صرف کالا به سمت شراکت اقتصادی حرکت کنند، گفت: زمینههای بسیار متنوعی برای همکاری بین ایران و پاکستان وجود دارد که برای استفاده از این موقعیت به طراحی الگوهای همکاری و برنامهریزی دقیق نیاز داریم.
نایبرئیس اتاق ایران توافق با طرف پاکستانی برای طراحی سازوکارهای نو و مبتنی بر نیاز هر دو کشور را یکی از اهداف سفر هیات اتاق ایران به اسلامآباد دانست و گفت: آشنایی فعالان اقتصادی ایرانی و پاکستانی از توانمندیها و نیازهای یکدیگر میتواند زمینهساز تعریف و ایجاد روشهای جدید همکاری تجاری باشد.
به گفته نایبرئیس اتاق ایران پیگیری برای تحولآفرینی در همکاریهای بین ایران و پاکستان در حوزه حملونقل و لجستیک از دیگر مواردی است که در طول سفر هیات تجاری به اسلامآباد انجام میشود.
پیرمؤذن از تلاش برای حلوفصل مسائل مرزی و گمرکی با هدف تسهیل و تسریع روند تجارت بین دو کشور سخن گفت و تأکید کرد: باید شرایط مرزی و گمرکی از سوی هر دو طرف با رویکرد توسعه روابط تجاری، مورد بازنگری قرار بگیرد. این موضوع یکی از اثرگذارترین موارد برای تقویت روابط تجاری ایران و پاکستان است.
بروکراسی؛ نخستین مانع تجارت
همچنین رئیس اتاق ایران نیز با اشاره به این مشکلات تأکید کرده است: «تعدد فرآیندهای کنترلی، تکرار آزمایشها، کمبود زیرساختهای لجستیکی و تغییرات بدون اطلاعرسانی مقررات گمرکی از مهمترین موانع توسعه تجارت میان ایران و پاکستان است.»
به گفته فعالان اقتصادی، تغییرات ناگهانی مقررات و نبود اطلاعرسانی قبلی، امکان برنامهریزی را از صادرکنندگان و واردکنندگان گرفته و ریسک تجارت را افزایش داده است.
بندر کراچی؛ گلوگاه تجارت ایران
بندر کراچی یکی از مهمترین حلقههای زنجیره تأمین کالا برای ایران محسوب و بخشی از کالاهای اساسی و محمولههای ترانزیتی ایران از طریق این بندر جابهجا میشود. با این حال، رسوب کانتینرها و طولانی شدن زمان ترخیص کالا طی سالهای اخیر به یکی از جدیترین دغدغههای فعالان اقتصادی تبدیل شده است.
توقف چندروزه یا حتی چندهفتهای کانتینرها در این بندر، علاوه بر افزایش هزینههای انبارداری و دموراژ، موجب خواب سرمایه، تأخیر در تأمین مواد اولیه واحدهای تولیدی و افزایش قیمت تمامشده کالا میشود.
کارشناسان معتقدند کاهش زمان توقف کالا در بندر کراچی و ایجاد هماهنگی بیشتر میان گمرکات دو کشور، میتواند نقش مهمی در کاهش هزینههای تجارت و افزایش سرعت مبادلات ایفا کند.
مرزهایی که با ظرفیت واقعی فاصله دارند
در کنار مشکلات بنادر، وضعیت زیرساختهای مرزی نیز از دیگر عوامل کندی تجارت است. محدود بودن ساعت فعالیت برخی گذرگاهها، کمبود پارکینگ، سردخانه، تجهیزات تخلیه و بارگیری و ضعف خدمات لجستیکی باعث شده است کامیونها ساعتهای طولانی در مرزها متوقف بمانند.
علاوه بر این، محدودیتهای حملونقل جادهای و ریلی، ظرفیت جابهجایی کالا را کاهش داده و هزینه حمل را افزایش داده است. به اعتقاد کارشناسان، توسعه حملونقل ریلی و ارتقای زیرساختهای پایانههای مرزی، یکی از مهمترین پیشنیازهای افزایش حجم تجارت میان دو کشور است.
در همین زمینه، سفیر پاکستان در تهران نیز از آمادگی کشورش برای افزایش زمان فعالیت گذرگاههای مرزی خبر داده و گفته است: «امکان حلوفصل این کمبودها وجود دارد و میتوانیم مدت فعالیت مرزها را هفت روز هفته و به صورت ۲۴ ساعته کنیم تا بخشهای خصوصی دو کشور امکان همکاری بیشتری داشته باشند.»
در صورت عملیاتی شدن این پیشنهاد، بخشی از صفهای طولانی کامیونها و تأخیر در حمل کالا میتواند کاهش یابد.
تجارت بدون سازوکار مالی روان، رشد نمیکند
در کنار مشکلات لجستیکی، محدودیتهای بانکی و نبود سازوکارهای مالی کارآمد نیز همچنان یکی از چالشهای اصلی تجارت ایران و پاکستان محسوب میشود.
فعالان اقتصادی معتقدند دشواری نقلوانتقال پول و نبود ابزارهای مطمئن برای تسویه مبادلات، موجب شده بخشی از تجارت از مسیرهای غیرمستقیم و پرهزینه انجام شوددشواری نقلوانتقال پول و نبود ابزارهای مطمئن برای تسویه مبادلات، موجب شده بخشی از تجارت از مسیرهای غیرمستقیم و پرهزینه انجام شود. به همین دلیل، استفاده از روشهایی مانند تهاتر یا طراحی سازوکارهای جدید تسویه مالی، در سالهای اخیر بارها مورد توجه قرار گرفته است؛ هرچند این راهکارها نیز بدون همکاری نزدیک نهادهای اقتصادی دو کشور به نتیجه نخواهد رسید.
کریدور سبز؛ نسخهای برای کاهش هزینه تجارت
در میان راهکارهای مطرحشده، ایجاد «کریدور سبز» میان ایران و پاکستان بیش از سایر پیشنهادها مورد توجه قرار گرفته است.
کریدور سبز به معنای تبادل الکترونیکی اسناد، حذف کنترلهای تکراری، هماهنگی در پذیرش گواهیهای استاندارد و بهداشتی و تسریع فرآیند ترخیص کالا است؛ اقدامی که در بسیاری از کشورها توانسته زمان و هزینه تجارت را به شکل محسوسی کاهش دهد.
رئیس اتاق ایران نیز بر همین موضوع تأکید کرده و پیشنهاد داده است: «ایجاد کریدور سبز مرزی که از انتقال الکترونیکی اسناد حمایت کند، میتواند مسیر تجارت میان دو کشور را تسهیل کند.»
کارشناسان معتقدند اجرای این طرح، علاوه بر کاهش هزینههای گمرکی، پیشبینیپذیری تجارت را افزایش داده و انگیزه سرمایهگذاری بخش خصوصی را تقویت خواهد کرد.
تجارت ۱۰ میلیارد دلاری؛ هدفی که به اصلاحات نیاز دارد
هدفگذاری برای رساندن حجم تجارت ایران و پاکستان به ۱۰ میلیارد دلار، اگرچه بلندپروازانه به نظر میرسد، اما با توجه به ظرفیتهای اقتصادی دو کشور، دور از دسترس نیست. با این حال، تحقق این هدف بیش از آنکه به امضای تفاهمنامههای جدید وابسته باشد، به اجرای مؤثر توافقات موجود نیاز دارد.
برآوردهای مطرحشده از سوی مسئولان نشان میدهد برای دستیابی به چنین سطحی از تجارت، ظرفیت حملونقل، پایانههای مرزی و فرآیندهای گمرکی باید به شکل قابل توجهی ارتقا یابد. بدون رفع مشکلاتی مانند رسوب کانتینرها در بندر کراچی، طولانی بودن زمان ترخیص، محدودیت فعالیت مرزها، ضعف زیرساختهای لجستیکی و نبود سازوکارهای مالی پایدار، افزایش مبادلات تجاری با دشواری همراه خواهد بودبدون رفع مشکلاتی مانند رسوب کانتینرها در بندر کراچی، طولانی بودن زمان ترخیص، محدودیت فعالیت مرزها، ضعف زیرساختهای لجستیکی و نبود سازوکارهای مالی پایدار، افزایش مبادلات تجاری با دشواری همراه خواهد بود.