حجتالاسلام والمسلمین احمدعلی یوسفی، استاد حوزه و دانشگاه با انتقاد از عملکرد بانکها گفت: قانون عملیات بانکی بدون ربا همچنان معتبر است، اما نظام بانکی در بسیاری از موارد به جای اجرای این قانون، مسیر دیگری را در پیش گرفته است.
این کارشناس اقتصاد اسلامی و استاد حوزه و دانشگاه با انتقاد از عملکرد نظام بانکی کشور اظهار کرد: بانکها قانون عملیات بانکی بدون ربا را کنار گذاشتهاند و در عمل به شیوهای متفاوت از الزامات این قانون فعالیت میکنند؛ در حالی که بر اساس تأکیدات امام خمینی(ره)، وجود ربا در نظام بانکی با ماهیت جمهوری اسلامی ایران سازگار نیست.
وی با اشاره به وجود چرخهای سهگانه و معیوب در اقتصاد ایران افزود: وادادگی ارزی، خلق پول مخرب و گسترش انحصارات در بخشهای مختلف اقتصادی، سه ضلع این چرخه معیوب را تشکیل میدهند. این انحصارات در حوزههای تولید، توزیع، صادرات و واردات وجود دارند و در کنار مسئله ربا، زمینهساز تورم شدید و کاهش ارزش پول ملی شدهاند.
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه عوامل اصلی افزایش قیمتها تا حد زیادی در اختیار سیاستگذاری دولت قرار دارد، تصریح کرد: این سه عامل از جمله عواملی هستند که به افزایش قیمتها دامن میزنند. در کنار این مسائل، عملکرد نظام بانکی نیز نیازمند اصلاح جدی است؛ چراکه بانکها در موارد متعددی به الزامات قانون عملیات بانکی بدون ربا پایبند نیستند.
یوسفی با انتقاد از نفوذ و گسترش فعالیت بانکها در حوزههای اقتصادی اظهار کرد: بانکها با گسترش بنگاهداری و حضور در بخشهای مختلف اقتصاد، عملاً به ایجاد انحصار دامن زدهاند. در جریان بررسی اصلاح قانون بانک مرکزی نیز سه ماده با هدف مقابله با این مشکلات پیشنهاد شده بود که هر سه از پشتوانه فقهی و دیدگاههای صریح امام راحل، امام شهید و مراجع تقلید برخوردار بودند.
وی ادامه داد: یکی از محورهای مهم این پیشنهادها، ممنوعیت بنگاهداری بانکها بود. در این زمینه، تأکیدات صریحی از سوی امام شهید مطرح شده است و اساساً نمیتوان نسبت به ضرورت جلوگیری از ورود بانکها به فعالیتهای بنگاهداری بیتوجه بود.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به دیدگاههای فقهی درباره ضرورت اجرای بانکداری بدون ربا گفت: حتی رئیس شورای فقهی بانکداری جمهوری اسلامی ایران نیز درباره وضعیت اجرای این قانون اظهارنظر صریحی داشته است. آیتالله مصباحیمقدم تأکید کردهاند که قانون عملیات بانکی بدون ربا همچنان اعتبار دارد و مسئله اصلی، اجرای درست آن است؛ زیرا در موارد بسیاری شاهد هستیم که عملکرد نظام بانکی با مفاد این قانون انطباق ندارد.
یوسفی افزود: به تعبیر آیتالله مصباحیمقدم، نظام بانکی این قانون را کنار گذاشته و در عمل مسیر دیگری را دنبال میکند. وقتی چنین اظهارنظری از سوی فردی مطرح میشود که هم در حوزه اقتصاد و هم در فقه اقتصادی صاحبنظر است و سابقه چند دهه مسئولیت دارد، باید نسبت به ابعاد و پیامدهای آن تأمل کرد.
وی با یادآوری تأکید امام خمینی(ره) بر ناسازگاری ربا با ماهیت جمهوری اسلامی ایران، اظهار کرد: اگر در نظام بانکی کشور ربا وجود داشته باشد، نمیتوان آن را با آرمانها و مبانی جمهوری اسلامی سازگار دانست. با وجود چنین تأکیداتی، به نظر میرسد حساسیت لازم نسبت به فاصله میان قانون و عملکرد نظام بانکی وجود ندارد.
این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه با اشاره به تفاوت سود فعالیت اقتصادی مشروع با ربا بیان کرد: در فعالیت اقتصادی سالم، سرمایهگذار باید در سود و زیان فعالیت شریک باشد و ریسک اقتصادی را بپذیرد. نمیتوان صرفاً با تعیین نرخهای ثابت و بدون پذیرش ریسک، هر نوع دریافتی را در قالب سود فعالیت اقتصادی توجیه کرد.