میلاد شکری
آسیب به زیرساخت های انرژی کشور در جریان حملات نظامی آمریکا، شرایط تأمین انرژی در زمستان پیش رو را با پیچیدگی های بیشتری مواجه کرده است. اگرچه ایران سال هاست با مسئله ناترازی گاز در فصل سرد دست و پنجه نرم می کند، اما آسیب به بخشی از ظرفیت تولید و فرآورش گاز، ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت مصرف را دو چندان کرده است.
در چنین شرایطی، صرفه جویی در مصرف انرژی نباید صرفاً در قالب توصیه های تکراری و فصلی مطرح شود؛ بلکه باید آن را بخشی از راهبرد ملی برای حفظ پایداری زیرساخت های حیاتی، حمایت از تولید و عبور کم هزینه تر از زمستان دانست. گاز طبیعی در اقتصاد ایران جایگاهی فراتر از یک سوخت گرمایشی دارد. این منبع انرژی، همزمان تأمین کننده گرمایش خانوارها، خوراک صنایع، سوخت نیروگاه‌ها و پشتوانه بخش مهمی از فعالیت‌های اقتصادی کشور است. بنابراین، هرگونه اختلال در تأمین آن می‌تواند زنجیره ای از پیامدهای اقتصادی و اجتماعی به دنبال داشته باشد.
در این میان، آسیب به تأسیسات انرژی یک واقعیت مهم را بیش از گذشته آشکار کرده است: ظرفیت تولید و تأمین انرژی کشور نامحدود نیست و بازسازی زیرساخت های آسیب دیده نیز به زمان و منابع قابل توجهی نیاز دارد.از این منظر، کاهش مصرف غیرضروری گاز می تواند به حفظ ظرفیت موجود و کاهش فشار بر شبکه سراسری کمک کند. به ویژه در روزهای اوج سرما، مدیریت مصرف در بخش خانگی و تجاری می‌ت واند نقش مؤثری در جلوگیری از محدودیت گاز صنایع و نیروگاه‌ها داشته باشد.
با این حال، نباید مسئله صرفه جویی را تنها به رفتار مصرف کنندگان خانگی تقلیل داد. یکی از مهم‌ترین الزامات مدیریت انرژی، تقسیم عادلانه مسئولیت میان مردم، دولت، دستگاه‌های اجرایی و بخش تولید است.
نمی‌توان از خانوارها انتظار داشت با کاهش مصرف گاز به عبور کشور از شرایط دشوار کمک کنند، اما ساختمان‌های دولتی، مراکز تجاری بزرگ و تجهیزات گرمایشی فرسوده همچنان بدون برنامه مشخص به مصرف انرژی ادامه دهند.در این زمینه، اصلاح موتورخانه‌های ساختمان‌ها، تنظیم تجهیزات گرمایشی، بهبود عایق‌بندی و استفاده از فناوری‌های کم مصرف باید در اولویت برنامه‌های دولت قرار گیرد. تجربه برخی طرح‌های اصلاح موتورخانه‌ها نشان داده است که گاهی می‌توان بدون کاهش محسوس آسایش مردم، مصرف انرژی را به میزان قابل توجهی کاهش داد.این موضوع اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا صرفه جویی پایدار، زمانی حاصل می‌شود که به جای تحمیل محدودیت‌های مقطعی، ساختار مصرف اصلاح شود.
از سوی دیگر، مدیریت مصرف گاز در نیروگاه‌ها و استفاده حساب شده از سوخت‌های جایگزین در شرایط اضطراری نیز می تواند به حفظ جریان گاز در بخش‌های حساس کمک کند. البته این سیاست باید با ملاحظات زیست محیطی و محدودیت‌های تأمین سوخت مایع همراه باشد و نمی تواند جایگزین دائمی اصلاح ساختار مصرف شود.