اخبار صنعت-حسین کوثری: اول هفته رئیسکل بانک مرکزی از آغاز فعالیت نخستین صندوق سرمایهگذاری در داراییهای ارزی با درآمد ثابت تا پایان شهریورماه خبر داد.
دکتر عبدالناصر همتی با اشاره به مصوبه هیئت عالی بانک مرکزی اظهار کرد: صندوقهای سرمایهگذاری ارزی با هدف جذب منابع ارزی خرد در دسترس عموم مردم و هدایت این منابع به سمت تأمین مالی پروژههای مولد اقتصادی ایجاد میشوند.
وی افزود: راهاندازی این صندوقها در راستای توسعه ابزارهای مالی ارزی، تعمیق بازارهای مالی و فراهمسازی بسترهای جدید برای مشارکت مردم در سرمایهگذاریهای ارزی صورت میگیرد.
رئیسکل بانک مرکزی تأکید کرد: صندوقهای سرمایهگذاری ارزی بهصورت همزمان تحت نظارت بانک مرکزی و سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت خواهند کرد و سازوکارهای لازم برای حفظ شفافیت، انتظامبخشی و صیانت از حقوق سرمایهگذاران در فعالیت آنها پیشبینی شده است.
همتی ادامه داد: در حال حاضر، دو بانک بزرگ کشور در مراحل نهایی اخذ مجوز تأسیس صندوق سرمایهگذاری ارزی قرار دارند و پیشبینی میشود یکی از این صندوقها، پس از تکمیل فرآیندهای قانونی و اخذ مجوزهای لازم، تا پایان شهریورماه فعالیت خود را آغاز کند.
وی همچنین اعلام کرد: تاکنون هشت بانک درخواست تأسیس صندوق سرمایهگذاری ارزی را به بانک مرکزی ارائه کردهاند که درخواستها مطابق ضوابط و مقررات مربوط در دست بررسی است.
مردم چگونه میتوانند صندوقهای ارزی سرمایهگذاری کنند
اواخر خردادماه امسال بود که بانک مرکزی «شیوهنامه پذیرش و صدور مجوز ارکان ناظر بر عملیات ارزی صندوق سرمایهگذاری در درآمد ثابت ارزی» را تصویب کرد.
«شیوهنامه پذیرش و صدور مجوز ارکان ناظر بر عملیات ارزی صندوق سرمایهگذاری» در راستای اجراییسازی دستورالعمل ناظر بر عملیات ارزی صندوق سرمایهگذاری در دارایی ارزی با درآمد ثابت ارزی» که در دیماه سال گذشته طراحی و تصویب شده بود، تدوین شده است.
با تصویب این شیوهنامه انتظار میرود تا مجوز اولین صندوقهای سرمایهگذاری ارزی از سوی بانک مرکزی و سازمان بورس و اوراق بهادار صادر شود.
این صندوقها با هدف جمعآوری منابع ارزی از عموم سرمایهگذاران به منظور تامین مالی طرحهای صادرات محور و ارزآور و در چارچوب قوانین و مقررات ارزی فعالیت میکنند. تمام اشخاص حقیقی و حقوقی میتوانند از طریق تحویل ارز اسکناس یا حواله ارزی، مطابق با مفاد مندرج در اساسنامه و امیدنامه در صندوقهای ارزی سرمایهگذاری کنند.
در طراحی صندوقهای ارزی سعی شده است تا از سازوکارهای اعتمادساز در راستای جلب حداکثری اعتماد عمومی استفاده شود.
در همین رابطه بر اساس ماده (۳) دستورالعمل ناظر بر عملیات ارزی صندوق سرمایهگذاری در دارایی ارزی با درآمد ثابت ارزی، سرمایهگذاری در صندوق ارزی، انتقال مالکیت واحدهای سرمایهگذاری شده و تسویه وجوه ناشی از ابطال واحدهای سرمایهگذاری در صندوق ارزی در چهارچوب این دستورالعمل و بر اساس مقررات ارزی تنها بهصورت ارزی و بر مبنای ارز منتخب است و هرگونه تسویه وجه ریالی ممنوع است.
ممنوعیت تسویه واحدهای صندوق در راستای اطمینانبخشی به سرمایهگذاران صورت گرفته است و تمامی صندوقها براساس دستورالعمل ملزم به تسویه منابع سرمایهگذاریشده صرفاً به صورت ارزی و با ارز منتخب صندوق (ارزی که سرمایهگذار در زمان سرمایهگذاری به موسسه اعتباری بهعنوان مدیر عملیات ارزی اعطا کرده است) خواهند بود.
الزام به سرمایهگذاری منابع صندوق در داراییهای دارای ضمانت ارزی از جمله سپردههای ارزی، اوراق ارزی و گواهی سپرده مدتدار ویژه سرمایهگذاری (خاص) ارزی دارای مجوز از بانک مرکزی دیگر سازوکار اطمینانبخش برای سرمایهگذاران است که به آنها اطمینان میدهد که اثرگذاری منفی احتمالی سیاستهای سرمایهگذاری مدیر صندوق بر منابع صندوق با الزام وی به سرمایهگذاری در داراییهای مطمئن ارزپایه کاملاً محدود شود.
در همین رابطه اوراق ارزی مهمترین دارایی صندوقهای سرمایهگذاری ارزی خواهد بود که برای تامین مالی پروژههای ارزآور و صادرات محور شرکتهای بزرگ صنعتی کشور و با ضمانت شبکه بانکی منتشر میشوند و از حداقل ریسک برخوردارند. با آغاز فعالیت صندوقهای سرمایهگذاری ارزی، منابع خرد عموم مردم میتواند ضمن دریافت سود ارزی از پیش معینشده، به سمت پروژههای مولد کشورهدایت شود و در بازسازی صنایع آسیبدیده از جنگ تحمیلی اخیر نیز نقش موثری ایفا کند.
براساس ماده (۵) دستورالعمل، صندوقهای ارزی میتوانند در اوراق ارزی و گواهی سپرده مدتدار ویژه سرمایهگذاری (خاص) ارزی که دارای مجوز از بانک مرکزی هستند، ایفای تعهد پذیرهنویسی و تعهد خرید کنند. این امکان علاوه بر آنکه با افزودن کارمزد رکن متعهد پذیرهنویسی به درآمدهای صندوق، سود سرمایهگذاران را افزایش میدهد، قبولی سمت رکن متعهد پذیرهنویسی اوراق ارزی را تسریع کرده و میتواند نقش مهمی در توسعه بازار اوراق بدهی ارزی و تامین مالی آسانتر و کمهزینهتر شرکتها ایفا کند.
لازم بهذکر است؛ چهارچوب فعالیت و دستورالعملهای مرتبط با صندوقهای سرمایهگذاری ارزی طی جلسات مشترک مابین بانک مرکزی، سازمان بورس و اوراق بهادار و مرکز مبادله ارز و طلای ایران طراحی شده و امید است این صندوقها بهعنوان یک ابزار مشترک میان بازار پول و بازار سرمایه، در توسعه تامین مالی ارزی نقش موثری ایفا کند.
اهمیت صندوقهای ارزی برای اقتصاد ایران
حجم عظیمی از ارزها که بین ۴۰ تا ۷۰ میلیارد دلار تخمین زده میشود در خانهها نگهداری میشوند که برای دارندگان آنها و اقتصاد کشور عایدی ندارد. این در حالی است که با توجه به تحریمها کشور برای تأمین مالی پروژهها و واردات کالاها با محدودیت ارز مواجه است. صندوق ارزی طراحی شده تا به عنوان یک ابتکار ساختاری به حل این چالش بزرگ اقتصادی کمک کند. اهمیت صندوقهای ارزی را میتوان از دو منظر کلان (اقتصاد ملی) و خرد (سرمایهگذار فردی) بررسی کرد.
حل یک چالش بزرگ ملی: تأمین مالی پروژهها
یکی از بزرگترین چالشهای اقتصاد ایران، تشکیل سرمایه و تأمین مالی پروژههای توسعهای است. تقریباً تمام این پروژهها برای خرید تجهیزات و ملزومات وارداتی، به میزان ۴۰ تا ۵۰ درصد از بودجه خود به ارز نیاز دارند. صندوقهای ارزی میتوانند مانند یک پل عمل کرده و حجم عظیم ۴۰ تا ۷۰ میلیارد دلاری ارز خانگی را به طور مستقیم به سمت این پروژهها، بهویژه در صنایع صادراتمحور مانند فولاد، پتروشیمی و نفت، هدایت کنند.
این صندوقها حلقهی مفقودهای هستند که دارندگان خرد ارز را به نیازمندان کلان ارزی مثل پروژههای توسعهای متصل میکنند؛ کاری که سیستم بانکی سنتی تاکنون در انجام آن با چالشهای جدی مواجه بوده است. تاسیس صندوق ارزی، تخصیص ارز به پروژهها را ممکن ساخته و مانع بزرگی را از سر راه تولید و توسعه کشور برمیدارد.
راهکاری امن برای سرمایهگذاران خرد
نگهداری ارز فیزیکی در خانه یا صندوق امانات، با چالشها و خطرات متعددی همراه است. صندوقهای ارزی راهکاری برای غلبه بر این مشکلات ارائه میدهند:
ریسکهای امنیتی: نگهداری حجم قابل توجهی ارز در خانه با خطراتی مانند سرقت، گم شدن یا آسیبدیدگی اسکناس همراه است.
مشکلات قانونی: قوانین مربوط به نگهداری ارز میتواند افراد را در معرض ریسکهای حقوقی مرتبط با قاچاق ارز قرار دهد.
عدم کسب بازده: ارز فیزیکی یک دارایی راکد است و هیچ سودی برای دارنده آن ایجاد نمیکند.
صندوقهای ارزی با ارائه یک بستر قانونمند، امن و شفاف، جایگزینی مناسب برای نگهداری فیزیکی ارز هستند که پتانسیل کسب بازدهی را نیز فراهم میکنند. با درک اهمیت این صندوقها برای اقتصاد و سرمایهگذاران، اکنون زمان آن است که به صورت گام به گام با نحوه عملکرد آنها آشنا شویم.
صندوق ارزی چگونه کار میکند؟
صندوق ارزی قرار است از طریق انتشار اوراق مرابحه و سلف ارزی، سرمایه های ارزی داخل کشور و ایرانیان خارج از کشور را جذب کرده و به صنعت تزریق کند. فرآیند سرمایهگذاری در این صندوقها کاملاً شفاف و مبتنی بر قوانین بازار سرمایه است که مراحل اصلی آن به شرح زیر است:
افتتاح حساب ارزی: اولین قدم برای سرمایهگذاری، افتتاح یک حساب ارزی در یکی از بانکهای منتخبی است که به عنوان «مدیر ثبت» صندوق معرفی میشوند.
خرید واحدهای صندوق: سرمایهگذار با استفاده از ارز خود (مثلاً دلار آمریکا) اقدام به خرید واحدهای سرمایهگذاری (یونیتهای) صندوق میکند.
سرمایهگذاری توسط صندوق: صندوق منابع ارزی جمعآوریشده را در داراییهای مولد سرمایهگذاری میکند. این داراییها میتوانند شامل تأمین مالی شرکتهای صادراتمحور یا خرید اوراق بهادار ارزی مانند اوراق مرابحه ارزی باشند.
محاسبه و رشد ارزش دارایی: این صندوقها برخلاف صندوقهای درآمد ثابت مثل صندوق درآمد ثابت هزاره سوم پاد، سود دورهای پرداخت نمیکنند. در عوض، ارزش خالص داراییهای هر واحد (NAV) به صورت روزانه بر اساس ارز پایه (مثلاً دلار) محاسبه شده و سود کسبشده به این ارزش اضافه میشود. این فرآیند مشابه سازوکار صندوقهای طلا مانند صندوق طلای ریتون میباشد که باعث رشد ارزش واحدهای سرمایهگذاری سرمایهگذاران میشود. سازوکار رشد NAV بازدهی سرمایهگذار را به طور مستقیم به صورت ارزی محقق میکند و صندوق ارزی را از سایر ابزارهای مالی ریالی متمایز میسازد.
فروش واحدها و دریافت ارز: هر زمان که سرمایهگذار تصمیم به خروج از صندوق بگیرد، میتواند واحدهای خود را ابطال کند. در این مرحله، اصل سرمایه و سود حاصل از آن به صورت همان ارز خارجی که در ابتدا سرمایهگذاری کرده بود، به او بازگردانده میشود.
این فرآیند شفاف و قانونمند، مزایای قابل توجهی را برای سرمایهگذاران به همراه دارد که در ادامه به مهمترین آنها میپردازیم.
مزایای کلیدی سرمایهگذاری در صندوق ارزی چیست؟
سرمایهگذاری در صندوقهای ارزی چندین مزیت مهم را برای سرمایهگذاران فراهم میکند:
حفظ ارزش دارایی در برابر تورم: از آنجایی که پایه و اساس سرمایهگذاری مبتنی بر ارز است، این ابزار به طور طبیعی ارزش دارایی شما را در برابر تورم ریالی و کاهش ارزش پول ملی حفظ میکند.
کسب بازده دلاری: این صندوقها یکی از معدود ابزارهای مالی قانونمند در ایران هستند که فرصت کسب سود مستقیم به صورت ارزی (مثلاً دلاری) را فراهم میکنند، نه صرفاً معادل ریالی آن.