جامعه شناس، پژوهشگر و مدرس دانشگاه گفت: پیش از آنکه فرزندِ ما دانش‌آموزی موفق باشد، انسانی است که بیش از هر چیز به دیده‌شدن و شنیده‌شنیدن و باور شدن نیاز دارد
سمیه خسروی کارشناس و تحلیلگر اجتماعی و مدرس دانشگاه درگفت‌وگو با «اخبار صنعت» در خصوص ابزارهایی که می تواند زمینه ساز تحقق امید برای سازندگی هر چه بیشتر جامعه شود ناظر بر امید آفرینی در جامعه بخصوص در دانش آموزان و دانشجویان به ما گفت: در گفت و گوی پیشین از “هنر امیدبخشی” و اهمیتِ سوختِ روانی در پیمودنِ مسیرِ رشد سخن گفتیم؛ اما امید، بدونِ ابزارِ کارآمد، تنها یک آرزویِ زیبا باقی می‌ماند. برای آنکه نوجوانمان بتواند این نگاهِ امیدوارانه را به واقعیت‌هایِ زیسته‌اش پیوند بزند و در دنیایِ پرچالشِ امروز قد علم کند، به مجموعه‌ای از “مهارت‌هایِ زندگی” نیاز دارد؛ ابزارهایی که او را از یک “تماشاگرِ منفعل” به “طراحِ توانمندِ زندگیِ خویش” تبدیل می‌کند».
وی در این باره تصریح کرد: در دنیای پرشتاب امروز، «دانستنِ» مطالبِ درسی، دیگر تضمین‌کننده‌ی موفقیت نیست. بسیاری از دانش‌آموزان در کسب نمرات بالا موفق‌اند، اما در مواجهه با کوچک‌ترین شکست یا موقعیتِ حل‌نشده در زندگیِ واقعی، دچار سردرگمی می‌شوند. این همان نقطه‌ای است که «طراحی زندگی» (Life Design) و اصول کوچینگ، راهکارهایی متمایز ارائه می‌دهند.
خسروی تحلیل خود را در خصوص عبور از «فرهنگِ پاسخ‌دهی» به «فرهنگِ پرسش‌گری» بیان داشت و گفت: ما والدین اغلب تمایل داریم برای هر مشکلِ فرزندمان، پاسخی فوری و دست‌دوم ارائه دهیم. «این‌طوری بنویس»، «آن‌طوری بخوان»، «اگر این کار را کنی نمره نمی‌گیری». با این کار، ما نه تنها به رشدِ تواناییِ حل‌مسئله کمک نمی‌کنیم، بلکه به فرزندمان می‌آموزیم که منتظرِ دستورالعمل‌های بیرونی باشد.
استاد جامعه شناسی ناظ بر این موضوع که «به‌جای ارائه پاسخ، «پرسش‌های راهبردی» طراحی کنید» به ما گفت:به نظر خودت چه عاملی مانعِ شروعِ این تکلیف شده است؟ اگر بخواهی این بخشِ سخت را به سه گامِ کوچک‌تر تقسیم کنی، گام اول چیست؟»این مدل برخورد، کودک را از یک «مجریِ دستورات» به یک «طراحِ مسیر» تبدیل می‌کند.
وی در خصوص مسئولیت‌پذیری؛ از مدیریتِ ابزار تا مدیریتِ زمان نیز توضیح داد و گفت: مسئولیت‌پذیری یک شبه ایجاد نمی‌شود؛ بلکه در دلِ مدیریتِ کارهای کوچک نهفته است. در آغاز سال تحصیلی، بسیاری از والدین تلاش می‌کنند تمامِ بارِ سازماندهی را به دوش بکشند؛ از آماده‌کردنِ کیف و کتاب گرفته تا چک کردنِ روزانه تقویمِ تکالیف. اما وقتی ما این بار را از دوش کودک برمی‌داریم، در واقع داریم او را از تمرینِ «خودسازماندهی» محروم می‌کنیم.
کارشناس و تحلیلگر مسائل اجتماعی معتقد است: اجازه دهید فرزندتان با چالش‌های کوچکِ اجرایی روبرو شود. اگر کتابی را در خانه جا گذاشت، اجازه دهید با پیامدِ طبیعیِ آن (مثل نیاز به صحبت با معلم) روبرو شود. این تجربه، درسِ بسیار مهم‌تری نسبت به یک نمره کامل است. مسئولیت‌پذیری یعنی کودک یاد بگیرد ابزارهای موفقیت خود (مثل زمان و وسایل) را خودش مدیریت کند، نه اینکه منتظر باشد کسی برای او نظم ایجاد کند.
وی در پاسخ به این پرسش که نقش والدین: از «کنترل‌گر» به «تسهیل‌گر» چگونه تغییر می کند، با ارائه راهکارهایی گفت: در رویکردهای مدرنِ رشد، جایگاه والدین از یک «ناظرِ سخت‌گیر» به یک «تسهیل‌گر» (Facilitator) تغییر یافته است. کنترل‌گر بودن یعنی تعیینِ مقصد و مسیر توسط والدین، اما تسهیل‌گر بودن یعنی فراهم کردنِ بستری امن برای اینکه فرزند، مسیرِ خودش را پیدا کند.
یک تسهیل‌گر، به جای اینکه بگوید «باید این کار را انجام دهی»، می‌گوید: «من اینجا هستم تا اگر در مسیرت به مانعی خوردی، به تو کمک کنم تا راهِ جدیدی پیدا کنی.» این تغییرِ نگرش، رابطه والدین و فرزند را از یک تقابلِ قدرت به یک همکاریِ سازنده تبدیل می‌کند و به کودک اعتمادبه‌نفس می‌دهد تا در مواجهه با سختی‌ها، به دنبالِ راه حل بگردد نه اینکه از ترسِ قضاوت، دست از تلاش بکشد.
سمیه خسروی درخصوص تفکر طراحی؛ استقبال از «تجربه کردن» نیز خاطر نشان کرد: در تفکرِ طراحی، ما برای حلِ مسائل، «پروتوتایپ» یا نمونه‌های اولیه می‌سازیم. به فرزندتان بیاموزید که درس‌خواندن، یک فرآیندِ آزمون و خطاست. اگر روشِ مطالعه‌ی دیروز برایش نتیجه‌بخش نبوده، این شکست نیست؛ این داده‌ای است که می‌گوید: «این روش کار نکرد، بیایید روش دیگری را امتحان کنیم.»
وی تصریح نمود: این نگاه، اضطرابِ نتیجه‌گرایی را کاهش می‌دهد و کودک را به سمتِ یک «ذهنیتِ رشد» سوق می‌دهد. کودک می‌فهمد که توانایی‌هایش ایستا نیستند، بلکه با تمرین، بازخورد و تغییرِ استراتژی قابل توسعه‌اند.
سمیه خسروی در سخن پایانی خود با خوانندگان ما تاکید داشت: سال تحصیلی، فرصتی است تا فراتر از «کتاب‌های درسی»، به «کتابِ زندگی» رجوع کنیم. بیایید در این فصل، تنها به آموختنِ مطالبِ آکادمیک بسنده نکنیم؛ به فرزندانمان فرصت دهیم آموخته‌هایشان را به کار بگیرند، توانایی‌هایشان را بشناسند و از تجربه‌کردن و حتی اشتباه کردن نترسند. زیرا پیش از آنکه فرزندِ ما دانش‌آموزی موفق باشد، انسانی است که بیش از هر چیز به دیده‌شدن و شنیده‌شنیدن و باور شدن نیاز دارد.بیایید با جایگزینیِ «کنترل‌گری» با «همراهی»، بذرهای استقلال و توانمندی را در روحِ فرزندانمان بکاریم؛ چرا که میوه‌ی این تلاش، انسانی است که می‌تواند در طوفان‌های زندگی، سکانِ کشتیِ خویش را در دست بگیرد.