حسین کوثری: در دولت چهاردهم یکی از بالاترین نرخهای رشد در میان خدمات ارائهشده به سالمندان مربوط به خانههای حمایتی است بر اساس آمار اعلامشده، تعداد خانههای حمایتی سالمندان از ۲۸۵ مورد به ۷۸۷ مورد افزایش یافته و با رشد ۱۷۶.۱۴ درصدی مواجه شده است. افزایش ظرفیت خانههای حمایتی بخشی از توسعه الگوهای حمایتی برای سالمندان است که در کنار خدمات توانبخشی و مراقبتی به ایجاد محیطهای حمایتی برای سالمندان نیازمند کمک میکنند.
شاید مهمترین متغیر تعیینکننده بازار مسکن در سالهای آینده نه تعداد ساختوسازها، نه توزیع بی حد و حصر زمین و نه میزان تسهیلات بانکی، بلکه تغییری باشد که در ساختار جمعیتی ایران در حال رخ دادن است. در همین راستا وزیر راه و شهرسازی دستور اختصاص بخشی از شهرکها و شهرهای جدید کشور را به سالمندان صادر کرد.
شدت کاهش نرخ رشد جمعیت در ایران قابل توجه است اما همزمان بعد خانوار نیز در حال کاهش است. خانوارهای یک و دو نفره سهم بیشتری در ساختار جمعیتی پیدا میکنند. این تغییرات مستقیماً بر نوع تقاضای مسکن اثر میگذارد. در واقع، سیاستگذاری مسکن اگر همچنان بر اساس فرضهای جمعیتی گذشته انجام شود، ممکن است بخشی از منابع را به سمت محصولی هدایت کند که با تقاضای آینده تناسب ندارد.
چشمانداز طرح جامع مسکنی باید در عین چالشبرانگیز بودن، تحققپذیر نیز باشد و سیاستگذار باید مشخص کند چه بخشهایی از اهداف در اختیار او قرار دارد و چه بخشهایی تحت تأثیر متغیرهای خارج از کنترل قرار میگیرد.
از سوی دیگر، ضرورت شناسایی عدم قطعیتهای پیش روی برنامه نیز از اهمیت بالایی برخوردا است. به این ترتیب، اصلاح سیاست مسکن فقط به تغییر ابزارها محدود نمیشود. پیش از آن باید تصویری که سیاستگذار از جامعه و خانوار آینده دارد نیز اصلاح شود.
اگر جامعه کوچکتر، پیرتر و متشکل از خانوارهای کمجمعیتتر میشود، سیاست مسکن نیز ناگزیر باید خود را با این جامعه جدید تطبیق دهد.
تغییر چهره تقاضای مسکن در ایران
سیاست های غلط ساختوساز سال هاست که ادامه دارد و به نظر میرسد دولتها توجهی به اینکه جامعه ایران بهسرعت در حال حرکت به سمت سالمندی است و چهره تقاضای مسکن در حال تغییر است.
در تازهترین گزارش منتشرشده در سال ۱۴۰۵، تصویر حتی روشنتر شده است. بر اساس اعلام مسئولان، اکنون حدود ۱۴ درصد جمعیت ایران بالای ۶۰ سال سن دارند و کشور عملاً وارد مرحله سالمندی شده است. به این ترتیب، در فاصله حدود پنج سال، سهم جمعیت ۶۰ سال به بالا از حدود ۱۰.۴ درصد به حدود ۱۴ درصد رسیده است. البته باید توجه داشت که برخی گزارشهای آماری بر مبنای ۶۵ سال به بالا منتشر میشوند و همین تفاوت سنی باعث میشود اعداد گزارشهای مختلف یکسان نباشند.سیاستهای ساختوساز همچنان بر تأمین واحدهای مسکونی برای خانوادههایی با الگوی سنتی متمرکز باشد، فاصله میان عرضه مسکن و تقاضای واقعی جامعه میتواند بیشتر شود.
بازار مسکن ایران در سالهای آینده با نیازهایی متفاوت از گذشته روبهرو خواهد بود. کاهش رشد جمعیت، کوچکشدن اندازه خانوار، افزایش خانوارهای تکنفره، تجرد قطعی، طلاق و رشد جمعیت سالمند، ساختار تقاضای مسکن را تغییر داده است. این تحولات به این معناست که سیاستگذاری مسکن دیگر نمیتواند فقط بر الگوی سنتی خانواده ایرانی و نیازهای آن استوار باشد.
حسین ایمانی جاجرمی رئیس مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران با اشاره به اینکه تحولات جمعیتی در حال تغییر چهره تقاضای مسکن در ایران است گفت: خانوارهای کوچکتر و افزایش افرادی که بهتنهایی زندگی میکنند، باعث شده نیاز به مسکن دیگر با معیارهای سنتی خانواده ایرانی قابل توضیح نباشد.
او با اشاره به کاهش رشد جمعیت در ایران و همین تغییرات جمعیتی و اجتماعی معتقد است سیاستگذار باید در تعریف نیاز مسکن بازنگری کند.
ایمانی جاجرمی گفت: سیاستگذاری مسکن نمیتواند همچنان بر تصویری قدیمی از خانواده ایرانی بنا شود، زیرا همزمان با کاهش رشد جمعیت، اندازه خانوارها نیز در حال کوچکشدن است و الگوهای جدیدی از زندگی در جامعه شکل گرفته است.
وی با اشاره به افزایش خانوارهای تکنفره افزود: افزایش تعداد افرادی که بهتنهایی زندگی میکنند، یکی از تغییرات مهم در ساختار خانوار ایرانی است و سیاست مسکن باید این تحول را در برآورد نیاز واقعی جامعه لحاظ کند.
این جامعهشناس درباره تأثیر تجرد قطعی و افزایش طلاق بر الگوی تقاضای مسکن توضیح داد: تجرد قطعی و طلاق نیز به افزایش تعداد خانوارهای کوچک و مستقل منجر شدهاند و همین مسئله باعث میشود تعریف متقاضی مسکن بر اساس یک الگوی ثابت خانوار، دیگر با واقعیت اجتماعی ایران همخوانی نداشته باشد.جامعه ایران بهسرعت در حال حرکت به سمت سالمندی است و افزایش جمعیت سالمند، یکی دیگر از عواملی است که باید در برنامهریزی مسکن مورد توجه قرار گیرد
ایمانی جاجرمی با اشاره به روند سالمندی جمعیت ایران تاکید کرد: جامعه ایران بهسرعت در حال حرکت به سمت سالمندی است و افزایش جمعیت سالمند، یکی دیگر از عواملی است که باید در برنامهریزی مسکن مورد توجه قرار گیرد.
این صاحبنظر حوزه مسکن و شهری درباره ارتباط سالمندی جمعیت با نیازهای سکونتی بیان کرد: بخشی از جمعیت سالمند در سالهای آینده به سکونت مستقل و مسکن متناسب با شرایط سنی خود نیاز خواهند داشت؛ بنابراین، سیاستگذاری مسکن باید نیازهای این گروه جمعیتی را نیز در محاسبات خود وارد کند.
وی با تاکید بر تفاوت نیازهای خانوارهای کوچک و سالمندان با خانوادههای سنتی گفت: تغییرات جمعیتی فقط تعداد متقاضیان مسکن را تغییر نمیدهد، بلکه نوع، اندازه و محل استقرار واحدهای مسکونی مورد نیاز جامعه را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
اگر سیاستهای ساختوساز همچنان بر تأمین واحدهای مسکونی برای خانوادههایی با الگوی سنتی متمرکز باشد، فاصله میان عرضه مسکن و تقاضای واقعی جامعه میتواند بیشتر شود
ایمانی جاجرمی درباره پیامد ادامه سیاستهای فعلی ساخت مسکن اظهار کرد: اگر سیاستهای ساختوساز همچنان بر تأمین واحدهای مسکونی برای خانوادههایی با الگوی سنتی متمرکز باشد، فاصله میان عرضه مسکن و تقاضای واقعی جامعه میتواند بیشتر شود.
وی در تشریح این فاصله میان عرضه و تقاضا افزود: افزایش تعداد واحدهای مسکونی بهتنهایی به معنای پاسخگویی به نیاز جامعه نیست، زیرا واحدهای ساختهشده باید از نظر اندازه، نوع، موقعیت مکانی و شیوه دسترسی با ویژگیهای جمعیتی و اجتماعی متقاضیان مطابقت داشته باشند.
این صاحبنظر حوزه مسکن و شهری با اشاره به تغییر ساختار خانوار تاکید کرد: در جامعهای که سهم خانوارهای کوچک و افرادی که بهتنهایی زندگی میکنند در حال افزایش است، نمیتوان تمام تقاضای مسکن را با معیارهای مربوط به خانوادههای بزرگتر و الگوی سنتی خانوار توضیح داد.
ایمانی جاجرمی درباره ضرورت تغییر نگاه سیاستگذار به مسئله مسکن خاطرنشان کرد: تغییرات جمعیتی نباید فقط بهعنوان یک موضوع آماری در برنامههای مسکن دیده شود، بلکه ساختار جمعیت یکی از متغیرهای تعیینکننده نوع تقاضا و آینده بازار مسکن است.
وی در توضیح نقش تغییرات جمعیتی در برنامهریزی مسکن گفت: پیش از تعیین میزان ساختوساز، باید مشخص شود جامعه به چه نوع مسکنی، با چه اندازهای، در چه مناطقی و با چه شیوهای برای دسترسی نیاز دارد.
این جامعهشناس با تاکید بر ضرورت بازنگری در سیاستگذاری مسکن افزود: اگر سیاستگذار برای خانوارهایی برنامهریزی کند که سهم آنها در ساختار اجتماعی کاهش یافته و نیازهای خانوارهای جدید را نادیده بگیرد، حتی افزایش عرضه مسکن نیز لزوماً به معنای تأمین مسکن مورد نیاز جامعه نخواهد بود.
ایمانی جاجرمی در جمعبندی دیدگاه خود درباره آینده بازار مسکن بیان کرد: تغییر اندازه خانوار، افزایش زندگی یکنفره و رشد جمعیت سالمند، سیاست مسکن را با یک ضرورت تازه روبهرو کرده است؛ سیاستگذار باید پیش از تصمیمگیری درباره میزان ساخت مسکن، تغییرات ساختار خانوار و نیازهای متفاوت گروههای جمعیتی را در طراحی سیاستهای خود لحاظ کند.
حدود ۱۴ درصد جمعیت ایران بالای ۶۰ سال سن دارند و کشور عملاً وارد مرحله سالمندی شده به نظر میرسد دولت باید تغییرات اساسی و بنیادی بر تولید مسکن و تقاضای مسکن بدهد.
ویژگی های مسکن مناسب سالمندان
از جمله مشکلات عمده سالمندان،آسیب های ناشی از زمین خوردن در این گروه است. 88درصداز آسیب های ناشی از زمین خوردن مربوط به افراد بالای 65 سال است، و هر چه شخص مسن تر میشود خطرات ناشی از این آسیبها بیشتر …
از جمله مشکلات عمده سالمندان،آسیب های ناشی از زمین خوردن در این گروه است. ۸۸درصداز آسیب های ناشی از زمین خوردن مربوط به افراد بالای ۶۵ سال است، و هر چه شخص مسن تر میشود خطرات ناشی از این آسیبها بیشتر میشود.
زنان مسن بیشتر از مردان مسن در اثر زمین خوردن آسیب میبینند و مرگ و میر ناشی از این رویدادها در آنها بیشتر است.این آسیبها معمولا در کسانی که تنها زندگی میکنند بیشتر دیده میشود.سالمندانی که نمیتوانند تعادل خود را حفظ کنند یا داروهای متعدد استفاده میکنند و یا از بی خوابی رنج میبرند بسیار در معرض خطر زمین خوردن هستند
طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی بیشتر آسیب های ناشی از زمین خوردن در منازل، آسایشگاهها و محوطه های اطراف آن رخ میدهند، بنابراین باید به این محلها بیشتر توجه کرد
از جمله عوامل موثر در پیشگیری از زمین خوردن، طراحی و شکل منزل سالمند است
۱ – اجتناب از موانع محیطی و بر طرف کردن آنها
۲ – ایجاد تغییرات لازم در سطوح پله ها۳ – فراهم نمودن محیطی مناسب از نظرشرایط خاص روحی وروانی سالمندان
رعایت نکات زیر در طراحی مسکن سالمندان میتوانند به پیشگیری از زمین خوردن در این گروه سنی کمک نماید:
۱- ورودی ساختمان :از ایجاد اختلاف سطح در ورودی اصلی ساختمان جدا باید پرهیزکرد
۲- در صورتی که وجود سطح شیب دارالزامی باشد، حتما از دستگیره های کمکی استفاده شود
۳- برای جبران ضعف دید سالمندان لازم است سطح روشنائی در محیط مسکونی آنها دو برابر محیط های معمولی باشد
۴- کلید های مربوط به چراغ های اتاق بایستی در نزدیکی در ورودی وقبل از وارد شدن به اتاق قرارداده شود
۵- در سالمندان حساسیت به نورخیره کننده در هنگام خروج از فضای داخل بیشتر است وتر جیحا رنگ سفید به کار نرود چون انعکاس زیادی دارد
۶- آشپز خانه سالمند باید غیر لغزنده وتمامی کابینتها به راحتی در دسترس باشند،ارتفاع بالاترین قفسه بیشتراز۱۶۰ سانتیمترنباید باشد وارتفاع پایین ترین قفسه نباید از ۲۵ سانتیمترکمتر باشد .فضای کافی برای عبوردر آشپز خانه باید در نظر گرفته شود
۷- سرویس بهداشتی باید به اتاق خواب نزدیک باشد چرا که در طول شب نیاز به توالت در سالمندان بیشتر از افراد عادی است
۸- استفاده از توالت فرنگی در این گروه بسیارتوصیه شده ولی ارتفاع آن نباید از۳۸ سانتیمتر بیشتر باشد ونرده کمکی در هر طرف روی دیوار تعبیه شود
۹- حمام سالمند باید کف غیر لغزنده داشته ودستگیره های کمکی در آن تعبیه شوند