حسین کوثری: با بهرهگیری از ظرفیتهای ژئوپلیتیک و متنوعسازی مسیرهای تجاری، میتوان تهدید «محاصره دریایی» را بیاثر کند. درحالی که آمریکا تلاش میکند با محاصره دریایی، تجارت کشور را مختل و به اقتصاد ایران ضربه بزند، دولت با طراحی ۶ مسیر زمینی جدید که جایگزین مسیرهای دریایی میشود، این حربه را خنثی میکند.همزمان با تحمیل دوباره محاصره دریایی علیه ایران، بسیاری از تحلیلگران و صاحب نظران سعی در خوانش دقیق این رویداد، ماهیت آن و تبعاتش دارند. تقریبا اغلب مفسران و کارشناسان اجماع نظر دارند که آمریکا چون توان جنگ گسترده با ایران را ندارد و از تبعات آن هراس دارد، راه محاصره دریایی را در پیش گرفته است. با این همه، به نظر میرسد ایران در مواجهه با دور تازه محاصره دریایی علیه خود، اهرم های موثر و راهگشا دراختیار دارد که میتواند از آنها برای خنثی سازی توطئه های دشمنان استفاده کند.
ایران در دوره پس از حصول آتش بس با آمریکا و امضای تفاهمنامه با این کشور، فعالانه در پی ایجاد کریدورهای ارتباطی جایگزین با هدف تضعیف تبعات منفی ناشی از تحمیل محاصره دریایی علیه کشورمان بوده است. در این رابطه، برخی گزارشها حاکی از این هستند که از طریق عراق و ترکیه و همچنین مسیرهای ریلی و زمینی به آسیای میانه و چین و روسیه، ایران توانسته ظرفیت های تازه ارتباطی را ایجاد کند که در شرایط محاصره دریای فعلی، کاملا برای کشورمان یاریرسان خواهند بود. از این رو، میتوان انتظار داشت که در دور تازه اعمال محاصره دریایی علیه ایران، کشورمان از منظر اقتصادی و روند تأمین کالاهای اساسی، با محدودیت های کمتری به نسبت گذشته روبهرو باشد.
ایران در وضعیت کنونی شاهد همافزایی قابل توجه توانمندی های اقتصادی و قردت نظامی خود است. در واقع، توان نظام و امنیتی ایران میتواند فعالانه از توان اقتصادی کشورمان حمایت کند. از این رو، به نظر میرسد در سطح نظامی، ایران در پِی تعریف معادلات تازه در صورت حمله به نفتکشها و مراکز اقتصادی خود است. این بدان معناست که مثلا هدف قرار گرفتن هر کشتی ایرانی، میتواند با پاسخی کوبنده از سوی نیروهای مسلح کشورمان روبهرو شود و ضربهای چندبرابر بیشتر را به دشمنان کشورمان تحمیل کند. از این زاویه نیز، به نظر میرسد ایران راهبردهای تازهای را تدوین و اجرایی خواهد کرد که هزینه های تحمیل محاصره دریایی به ایران و تبعات آن برای دشمنان را سنگینتر از قبل خواهند کرد. البته که در این رابطه اراده و جدیت لازم هم وجود دارد.
ایران برخلاف دوره پیشین اعمال محاصره دریای علیه کشورمان، میتواند از اهرمهایی استفاده کند که خسارت های جدی را به جبهه دشمنان کشورمان به ویژه آمریکاییها تحمیل خواهند کرد. به عنوان مثال، ایران و متحدانش میتوانند جدای از انسداد تنگه هرمز، تنگه باب المندب را هم مسدود کنند. موضوعی که میتواند قیمت هر بشکه نفت در بازارهای جهانی را بر اساس برخی ارزیابیها به بیش از ۲۰۰ دلار برساند.
تغییرات مهمی در معادلات ژئوپلیتیکی منطقه
تحولات اخیر میان ایران، ایالات متحده آمریکا و اسرائیل نشاندهنده تغییرات مهمی در معادلات ژئوپلیتیکی منطقه است. این رخدادها صرفا در چارچوب یک رویارویی نظامی قابل تحلیل نیستند، بلکه آزمونی برای سنجش توان بازدارندگی، ظرفیتهای اقتصادی، انسجام اجتماعی و جایگاه راهبردی بازیگران مختلف محسوب میشوند. در چنین شرایطی، ارزیابی نتایج و پیامدهای این تحولات نیازمند توجه به میزان تحقق اهداف استراتژیک طرفهای درگیر و تأثیر آن بر موازنه قدرت در منطقه است.
در همین زمینه به نظر میرسد جنگ وارد سطوح زیرساختی شده است. کریدورهای منطقه که نقش اساسی در تجارت و ترانزیت کشورها ایفا میکنند، اکنون به طور مستقیم هدف قرار داده میشوند. این جنگ به طور مستقیم با هدف قرار دادن پلها و راهآهن و به طور غیرمستقیم از طریق تکاپوی کشورها برای یافتن راههای جایگزین برای تنگه هرمز، موازنه کریدورها و راههای تجاری را دگرگون کرده است. آیا میتوان گفت در پایان جنگ موازنه کریدورها برای همیشه تغییر میکند؟
تغییر کریدورها، محاصره دریایی را خنثی کرد
معاون توسعه بازرگانی وزارت جهادکشاورزی با بیان اینکه پس از توافق اسلام آباد و رفع محاصره دریایی واردات کالاهای اساسی به کشور به سرعت انجام شد، گفت: با تغییر مسیر از اقیانوس هند به سمت مسیرهای روسیه و دریای خزر توانستهایم با تهدید محاصره دریایی و اقتصادی مقابله کنیم.
محمدرضا طلایی درباره وضعیت موجودی و ذخایر کالاهای اساسی کشور با توجه به تجاوز اخیر ارتش تروریستی آمریکا علیه خاک جمهوری اسلامی ایران و هدف قرار دادن استانهای مختلف کشور بویژه مناطق ساحلی جنوب، اظهار داشت: وضعیت ذخایر کالاهای اساسی کشور در شرایط مطلوبی قرار دارد و تا این لحظه زنجیره تأمین توانسته نقش خود را در مدیریت بازار و حفظ ثبات قیمتها به خوبی ایفا کند.
معاون توسعه بازرگانی وزارت جهادکشاورزی درخصوص تغییرات در وضعیت واردات از بنادر جنوبی و شمالی و سهم هر یک از این مبادی در واردات کالاهایی نظیر غلات و دانههای روغنی اظهار داشت: پیش از این بنادر جنوبی دروازه ورود کالاهای اساسی، مواد اولیه و کالاهای مصرفی بودند اما در شرایط کنونی با توجه به شرایط جنگی حجم عملیات واردات در بنادر جنوبی کاهش یافته و از تجارت آزاد به حالت تجارت حفاظتی تغییر وضعیت داده ایم.
طلایی با بیان اینکه اکنون بنادر شمالی نبض تپنده اقتصاد هستند و بخشی از فشار وارداتی از جنوب به این منطقه منتقل شده است، اضافه کرد: اکنون سهم بنادر شمالی از کل واردات کشور افزایش یافته و ما در حال استفاده از ظرفیت کریدور شمال - جنوب هستیم به طوری که بنادر شمالی با توان بیشتری در حال تخلیه کالاهای اساسی و کانتینری هستند.
افزایش سهم واردات از بنادر شمالی
معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی با بیان اینکه اکنون سهم بنادر شمالی از کل واردات کشور به بیش از ۳۰ درصد رسیده است، افزود: با تغییر مسیر از اقیانوس هند به سمت مسیرهای روسیه و دریای خزر توانسته ایم با تهدید محاصره کامل اقتصادی مقابله کنیم.
طلایی درباره اینکه بیشترین حجم کالاهای وارداتی از بنادر شمالی چه اقلامی است، گفت: اولویت اصلی در این شرایط امنیت غذایی و پایداری تولید است؛ بیشترین سهم واردات از بنادر شمالی به ترتیب از نظر اهمیت و حجم مربوط به غلات و دانههای روغنی است که در صدر آنها جو دامی، ذرت دامی و گندم قرار دارند و عمده این حجم از کشورهای اوراسیا تأمین می شود.
وی با اشاره به اینکه تا پیش از جنگ، بندر امام خمینی (ره) مرکز اصلی واردات غلات و نهادههای دامی کشور بود، افزود: تغییر مسیرها و کریدورهای وارداتی از نظر مالی سبب افزایش هزینه های حملونقل، بیمه و قیمت تمام شده محصول شده است.
معاون وزیر جهادکشاورزی خاطر نشان کرد: در استراتژی ذخیره در دریا، ناوگانها و کشتیهایی که حکم انبار شناور استراتژیک را داشتند، با توجه به شرایط موجود، زودتر از موعد تخلیه شدند.
پایداری زنجیره تأمین کالاهای اساسی اولویت اصلی واردات است
وی با اشاره به تجاوز دشمن آمریکایی به مناطقی از بندر چابهار و اینکه این بندر بخشی از واردات کالاهای اساسی را بر عهده داشته است، اظهار داشت: بندر چابهار به عنوان دروازه شرق کشور نقشی فراتر از تأمین کالاهای مورد نیاز داخلی را دارد و مرکز اصلی ترانزیت کالاهای اساسی از هند به افغانستان و آسیای میانه است.
طلایی خاطر نشان کرد: بخش عمده کالاهایی که پیش از دور جدید حمله دشمن از بندر چابهار تخلیه شده بودند، در انبارهای مسقف و سیلوهای مدرن ذخیره شده اند و در وضعیت ایمنی قرار دارند.
به گفته معاون وزیر جهادکشاورزی، در حال حاضر عملیات تخلیه ایمن و انتقال سریع این کالاها به سایر نقاط کشور در جریان است. همچنین، شناورهایی که در لنگرگاه در انتظار پهلوگیری بودند، با هماهنگی نیروهای ارتش و سپاه، تحت نظارت مسیرهای امن برای خروج اضطراری به سمت بنادر جایگزین هدایت شدند.
وی در خصوص حجم دقیق خسارات وارده به زیرساختها در پی تجاوز اخیر دشمن اظهار داشت: برآوردها در مرحله نهایی است و پس از نهایی شدن، مستندات جهت اعلام به شرکتهای بیمه داخلی و بینالمللی آماده خواهد شد.
وی درباره آسیب زیرساختها در استان های جنوبی و تدابیر پدافند غیرعامل در این وزارتخانه برای به حداقل رساندن آسیبها گفت: وزارت جهادکشاورزی در راستای وظایف محوله مجموعه اقدامات پیشنهادی و در دست اقدام خود را طی یک مکاتبه رسمی به مراجع ذی صلاح ارائه کرده و تمامی اقدامات لازم جهت ایمن بخشی و توزیع کالاها صورت گرفته تا چالشی ایجاد نشود.
محاصره دریایی خللی در بازار داخلی ایجاد نکرده است
معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی درباره دستیابی میزان واردات در محاصره دریایی گفت: در طول محاصره دریایی پیش از این، هیچ مشکلی در تأمین و عرضه کالاهای اساسی ایجاد نشد و بررسیها و وضعیت بازار این مهم را تأیید میکند.
طلایی تاکید کرد: با همت و تلاش همه دستگاهها به طور حتم در شرایط فعلی محاصره دریایی جدید نیز خللی در تأمین کالاهای اساسی بروز نخواهد کرد.
واردات سالانه ۲۵ میلیون تن کالای کشاورزی
معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی با یادآوری اینکه سالانه حدود ۲۵ میلیون تن کالاهای حوزه کشاورزی از مسیرهای مختلف دریایی، ریلی و جادهای به کشور وارد میشود، افزود: ایران با ۱۵ کشور مرز مشترک آبی و خاکی دارد که همین پتانسیل منجر به تنوعبخشی و تأمین کالاهای اساسی از مرزهای مختلف شده است.
طلایی تصریح کرد: در سالهای اخیر علاوه بر تنوع بخشی در مبادی تأمین، مبادی ورودی نیز متنوع شده و سهم واردات از بنادر شمالی به نحو قابل توجهی افزایش یافته است. بنابراین توسعه ریلی در واردات کالاهای اساسی کمک قابل توجهی به کشور خواهد کرد.