آغاز فاز عملیاتی برنامه ملی مدیریت مصرف انرژی با دستور رئیس‌جمهور را باید فراتر از یک تصمیم اداری و اقدامی برای عبور از زمستان پیش‌رو ارزیابی کرد. ایران با وجود برخورداری از منابع عظیم نفت و گاز، سال‌هاست با مسئله ناترازی انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ مسئله‌ای که آثار آن را می‌توان در محدودیت برق صنایع، کمبود گاز در فصل سرد، کاهش ظرفیت تولید و تحمیل هزینه‌های اقتصادی به جامعه مشاهده کرد.
واقعیت این است که کشور نمی‌تواند تا ابد با افزایش تولید، پاسخگوی رشد بی‌رویه مصرف و اتلاف انرژی باشد. منابع انرژی نامحدود نیستند و حتی برخورداری از ذخایر بزرگ گاز و نفت نیز بدون زیرساخت مناسب، سرمایه‌گذاری، فناوری و مدیریت صحیح، تضمین‌کننده امنیت انرژی نخواهد بود.از این منظر، تصمیم دولت برای ورود عملیاتی به مدیریت مصرف اقدامی ضروری و قابل دفاع است؛ اما مسئله اصلی، چگونگی اجرای این تصمیم است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که بخشنامه، توصیه به صرفه‌جویی و تعطیلی مقطعی ادارات، به‌تنهایی نمی‌تواند مسئله‌ای ساختاری را حل کند. مدیریت مصرف باید به یک سیاست پایدار و مبتنی بر شاخص‌های قابل اندازه‌گیری تبدیل شود.
نخستین شرط موفقیت این برنامه، آغاز اصلاحات از خود دولت است. نمی‌توان از مردم خواست در مصرف انرژی صرفه‌جویی کنند، اما ساختمان‌های دولتی، سازمان‌ها و دستگاه‌های اجرایی همچنان گرفتار مصرف غیرضروری باشند. اگر قرار است مدیران بر اساس عملکرد انرژی ارزیابی شوند، این ارزیابی باید واقعی، شفاف و مبتنی بر میزان صرفه‌جویی باشد، نه صرفاً تعداد جلسات و گزارش‌های اداری.
نکته دوم، ضرورت حمایت از تولید ملی است. در شرایطی که اقتصاد کشور به اشتغال، سرمایه‌گذاری و افزایش تولید نیاز دارد، نباید ساده‌ترین راهکار برای مدیریت ناترازی، محدود کردن گاز و برق کارخانه‌ها باشد. کاهش مصرف زمانی ارزشمند است که با حفظ یا افزایش ظرفیت تولید همراه شود. به بیان دیگر، هدف باید تولید بیشتر با انرژی کمتر باشد، نه مصرف کمتر به بهای تعطیلی کارخانه‌ها و بیکاری کارگران.از سوی دیگر، نباید تمام مسئولیت اصلاح الگوی مصرف بر دوش مردم گذاشته شود. بخش مهمی از اتلاف انرژی به ساختمان‌های غیراستاندارد، تجهیزات فرسوده، ضعف فناوری، شبکه‌های انتقال و شیوه‌های ناکارآمد تولید و توزیع بازمی‌گردد. بنابراین دولت باید هم‌زمان با فرهنگ‌سازی عمومی، برای اصلاح این زیرساخت‌ها نیز برنامه و بودجه مشخص داشته باشد.در این میان، مشارکت مردم یک ضرورت انکارناپذیر است؛ اما این مشارکت زمانی شکل می‌گیرد که مردم عدالت و صداقت را در سیاست‌گذاری احساس کنند. نمی‌توان از یک خانوار کم‌درآمد که از تجهیزات گرمایشی فرسوده استفاده می‌کند، همان انتظاری را داشت که از یک ساختمان مجهز و برخوردار از امکانات بهینه‌سازی وجود دارد. سیاست‌های تشویقی، تسهیلات نوسازی و دسترسی به تجهیزات کم‌مصرف باید در کنار توصیه‌های عمومی قرار گیرند.
مدیریت انرژی همچنین فرصتی برای بازنگری در فرهنگ مصرف و تقویت مسئولیت اجتماعی است. مدرسه، رسانه، مسجد، دانشگاه، تشکل‌های مردمی و خانواده می‌توانند در شکل‌گیری یک فرهنگ جدید مصرف نقش‌آفرینی کنند. البته فرهنگ‌سازی زمانی اثرگذار است که با رفتار عملی مسئولان همراه باشد.