کارشناس و تحلیلگر اقتصادی گفت: بسیاری از بانکها داراییهای منجمد و مطالبات معوق سنگینی دارند. اگر نرخ سود سپرده افزایش یابد، بانک ها برای جذب منابع باید هزینه بیشتری بپردازند، اما درآمد کافی از تسهیلات ندارند. این فشار می تواند وضعیت بانکهای ناتراز را وخیم تر کند.
به گزارش « اخبار صنعت» احسان قمری کارشناس و تحلیلگر اقتصادی در گفت و گو با «اخبار صنعت» به بهانه برگزاری هجدهمین نمایشگاه بین المللی نظام مالی، سرمایه گذاری و زیر ساخت های دیجیتال با اشاره به این موضوع که ریشه ای ترین مشکل، نبود توان تأمین مالی ریسک پذیر است به این موضوع اشاره کرد که بر اساس برآوردها، بیش از ۹۵ درصد تأمین مالی در ایران از نوع «تأمین مالی تضمینی» است و ریسک پذیر نیست . حتی در بورس که قرار بود محل پذیرش ریسک باشد، بخش بزرگی از بازار به سمت صندوقهای با سود ثابت رفت و ریسک از سیستم حذف شد. بانکها که بخش اعظم تأمین مالی را بر عهده دارند، منطقشان این است: «تو چه تضمینی داری؟ زمین داری؟ پول داری؟ اعتبار بانکی داری؟ اگر داری اینها را گرو بگذار، من وام می دهم.» این می شود وام بدون ریسک، نه تأمین مالی واقعی احسان قمری در خصوص ریسک ها و چالشهای نظام تامین مالی و سرمایه گذاری در اقتصاد ایران به چند پرسش مهم پاسخ داده است .
از نظر شما سیستم نظام مالی وسرمایه گذاری در اقتصاد ایران چرا ساختار به این سمت رفته است؟ آیا فقط یک انتخاب سیاستی بوده است؟
خیر، ریشه در طراحی ساختار متمرکز حکمرانی دارد. وقتی ساختار را متمرکز و مرکزی می کنیم — یک بانک مرکزی در تهران، یک صندوق تصمیم گیر اصلی در تهران — عملاً امکان مشارکت با یک پروژه در سیستان و بلوچستان یا مشهد را از خودمان می گیریم. من که نمی توانم پای پروژه تو بیایم و اعتبارسنجی و نظارت کنم. پس می گویم «تضمین چه داری؟». این یک بعد ماجراست. بعد دوم این است که ما بسترهای مشارکتی که در آن آدم ممکن است سود کند یا ضرر، ایجاد نکرده ایم، اما بسترهای سرمایه گذاری تضمین شده و بدون ریسک را گسترش داده ایم. طبیعی است که تمایل مردم به سمت گزینه بدون ریسک برود .
در حوزه بانک، شما به طور مشخص به ناترازی نظام بانکی اشاره کرده اید. این ناترازی چه تأثیری بر توان تأمین مالی دارد؟
نظام بانکی خودش با ناترازی جدی مواجه است. بسیاری از بانکها داراییهای منجمد و مطالبات معوق سنگینی دارند. اگر نرخ سود سپرده افزایش یابد، بانک ها برای جذب منابع باید هزینه بیشتری بپردازند، اما درآمد کافی از تسهیلات ندارند. این فشار می تواند وضعیت بانکهای ناتراز را وخیم تر کند، بنابراین بانک در وضعیتی نیست که بتواند ساختار مشتریان خود را بازتنظیم کند یا به سمت تأمین مالی پروژه محور برود. اول باید ناترازی درمان شود، بعد بتوان از بانک انتظار عملکرد متفاوت داشت .
مورد بیمه، از منظر اقتصادی چه تحلیلی دارید؟ بیمه در نظام تأمین مالی چه خلأیی را پر میکند که اکنون پر نمی کند؟
بیمه قرار بود ابزار مدیریت ریسک باشد تا بانک و بازار سرمایه بتوانند با اطمینان بیشتری وارد تأمین مالی پروژهها شوند. اما صنعت بیمه ای که خودش با ناترازی ترازنامه و ضریب خسارت بالا دست و پنجه نرم می کند، نمی تواند این نقش را ایفا کند. در این شرایط، بانک هم می داند که پشت پروژه، پوشش بیمه ای مؤثر وجود ندارد، پس دوباره به «تضمین» برمی گردد. زنجیره کامل می شود: بیمه ضعیف → بانک محتاط → تأمین مالی تضمینی → ریسکپذیری صفر.
با این تشخیص، AFEX 2026 چه کاری واقعاً میتواند انجام دهد؟ مرزهای آن کجاست؟
اول باید صادق بود: یک نمایشگاه چهار روزه نمی تواند ناترازی بانک را درمان کند، نمی تواند ساختار متمرکز حکمرانی را غیرمتمرکز کند و نمی تواند الگوی ۹۵ درصدی تأمین مالی تضمینی را تغییر دهد. اگر کسی این انتظار را از AFEX داشته باشد، انتظار نادرستی است. اما AFEX میتواند یک کار مشخص و واقعی انجام دهد: نشان دادن بسترهای موجود به کسانی که از آنها بی خبرند. من قبلاً اشاره کرده ام که کراودفاندینگ ها نمونه ای از بسترهایی هستند که اجازه دادیم یک قدم از بانک جلوتر بیایند و مردم هم استقبال کردند؛ تقاضا در آنها بیشتر از عرضه است . بسیاری از بنگاههای کوچک و متوسط نمی دانند جز وام بانکی چه گزینههایی دارند. AFEX اگر بتواند یک بنگاه را با یک پلتفرم تأمین مالی جمعی یا ابزار زنجیره تأمین آشنا کند، این یک دستاورد واقعی است — نه به این معنا که مشکل حل شده، بلکه به این معنا که یک مسیر جایگزین برای کسی که تا دیروز فقط بانک میشناخت، باز شده است.
با توجه به سابقهای که در تحلیل صنعت نمایشگاهی دارید، آیا AFEX می تواند از الگوی «نمایشگاههای تقویمی» فاصله بگیرد؟
من سالها پیش نقد کرده ام که در ایران اغلب نمایشگاه ها بدون مطالعه کارشناسی و بر مبنای «گرته برداری از تقویم نمایشگاه های کشورهای دیگر» انتخاب می شوند و رابطه میان موضوع نمایشگاه و توانمندی های واقعی اقتصاد میزبان مورد توجه قرار نمی گیرد . معیار موفقیت هم تعداد بازدید کننده بوده، نه خروجی متخصص . AFEX 2026 اگر بخواهد از این الگو فاصله بگیرد، باید معیارش را تغییر دهد: تعداد جلسات B2B مؤثر و تعداد بنگاه هایی که با یک ابزار جدید تأمین مالی از نمایشگاه بیرون می آیند، نه تعداد غرفه و بازدید کننده. اگر این اتفاق بیفتد، AFEX یک نمایشگاه تقویمی دیگر نیست؛ اگر نیفتد، هست.
جمعبندی شما از نسبت AFEX 2026 با وضعیت فعلی اقتصاد چیست؟
AFEX 2026 آینهای است که نشان می دهد سیستم کجا باید تغییر کند، نه شاهدی بر اینکه تغییر کرده است. موضوعات آن — نظام مالی، سرمایه گذاری، زیرساخت دیجیتال — به سه مسئله واقعی اشاره دارند، اما راه حل آنها در جای دیگری است: غیرمتمرکز کردن ارزیابی ریسک، ساختن بسترهای مشارکت واقعی، و حرکت از «منطق تضمین» به «منطق پروژه». اگر AFEX بتواند سیاستگذار، بانک، بیمه و فعال بازار سرمایه را پای یک میز بنشاند و این جمله را به رسمیت بشناساند که «۹۵ درصد تأمین مالی ما تضمینی است و این یک مشکل است»، آنوقت یک کارکرد واقعی داشته است. بقیه راه، بیرون از نمایشگاه است.