مسئله بنزین مسئلهای چندبعدی است که به دلیل پیوند با معیشت، بودجه عمومی، عدالت اجتماعی و امنیت انرژی، یکی از پیچیدهترین حوزههای سیاستگذاری کشور به شمار میرود. ناترازی بنزین در ماههای اخیر به یکی از مسائل جدی حوزه انرژی کشور تبدیل شده است. کاهش توان تولید، رشد مستمر مصرف، افزایش نیاز به واردات و محدودیتهای احتمالی در تأمین خارجی سوخت، دولت را به سمت بررسی راهکارهای جدید برای مدیریت مصرف سوق داده است.
بررسی دادههای مطرحشده درباره وضعیت عرضه و مصرف بنزین نشان میدهد که پیش از وقوع درگیریهای منطقهای، میانگین عرضه و مصرف بنزین کشور حدود ۱۳۱ میلیون لیتر در روز بوده که حدود ۱۲۰ میلیون لیتر آن از تولید داخلی و حدود ۱۲.۴ میلیون لیتر از واردات تأمین میشده است؛ وارداتی که سالانه حدود ۳.۳ میلیارد دلار ارز نیاز داشت.
در پی آسیبهای واردشده به برخی تأسیسات انرژی، برآوردهای موجود از تولید روزانه حدود ۱۲۰ میلیون لیتر حکایت دارد؛ این در حالی است که مصرف بنزین در سه ماه نخست سال ۱۴۰۵ روندی افزایشی داشته و به ترتیب حدود ۱۲۴، ۱۲۸ و ۱۳۴ میلیون لیتر در روز گزارش شده است. مصرف تیرماه نیز به حدود ۱۳۶ میلیون لیتر در روز رسیده است.
بر این اساس، ناترازی روزانه بنزین در شرایط فعلی بین ۴ تا ۱۴ میلیون لیتر برآورد میشود و در صورت تداوم روند رشد مصرف، احتمال افزایش مصرف در تابستان و پاییز وجود دارد؛ بهگونهای که مصرف روزانه میتواند به حدود ۱۴۱ میلیون لیتر برسد و فاصله تولید و مصرف به حدود ۲۱ میلیون لیتر در روز افزایش یابد.
ادامه این روند، علاوه بر افزایش ارزبری واردات، کشور را در برابر محدودیتهای احتمالی در واردات سوخت آسیبپذیرتر میکند. برآوردهای مطرحشده، نیاز ارزی سالانه واردات بنزین را در صورت تداوم شرایط فعلی حدود ۵.۷ میلیارد دلار عنوان میکنند.
بر اساس محاسبات ارائهشده، میانگین مصرف ماهانه یک خانوار دارای خودرو حدود ۱۹۰ لیتر برآورد شده است. در صورتی که مصرف مازاد با بنزین بورسی با قیمت حدود ۴۵ هزار تومان یا بنزین وارداتی با نرخ فوب حدود ۱۴۰ هزار تومان تأمین شود، متوسط هزینه هر لیتر بنزین مصرفی خانوار میتواند به حدود ۴۲ هزار تومان برسد.
در چنین شرایطی و در صورت حفظ سطح مصرف فعلی، هزینه سوخت یک خانوار میتواند به حدود ۷.۹ میلیون تومان در ماه برسد؛ رقمی که حدود ۳۸ درصد حداقل حقوق یک کارگر برآورد شده است.
حتی خانوارهای تکخودرویی نیز از آثار این سیاست مصون نخواهند بود. بر اساس محاسبات مطرحشده، با فرض مصرف متوسط ۱۶۰ لیتر در ماه برای هر خودرو، تأمین نیاز مازاد از بورس یا بازار آزاد میتواند حدود ۳.۷ میلیون تومان هزینه اضافی در ماه به خانوارهای تکخودرویی دهکهای پایین تحمیل کند.
استفاده بهتر از ظرفیتهای موجود در چند محور کلی قابل جمعبندی است: ادامه ناترازی بنزین، دولت را به سمت بازطراحی نظام سهمیهبندی سوق داده است؛ طرحی که با هدف کاهش مصرف، توزیع عادلانهتر یارانه و کاهش وابستگی به واردات بنزین تدوین شده است.