در شرایطی که صنعت فولاد با نوسانات بازار جهانی، تغییر الگوهای مصرف و افزایش الزامات زیستمحیطی مواجه است، شرکتهای معدنی و فولادی بیش از گذشته در حال بازتعریف جایگاه خود در زنجیره ارزش این صنعت هستند. در این میان، فولاد سنگان خراسان به عنوان یکی از تأمینکنندگان اصلی کنسانتره و گندله کشور، نقشی کلیدی در پایداری زنجیره فولاد ایران ایفا میکند. این مجموعه با تمرکز بر توسعه ظرفیت تولید، ارتقای بهرهوری و مدیریت ریسکهای تأمین، در مسیر تبدیل شدن به یک بازیگر راهبردی در امنیت زنجیره فولاد کشور قرار دارد.
برای بررسی جایگاه فولاد سنگان در زنجیره فولاد کشور، روندهای اثرگذار بر آینده این صنعت، برنامههای توسعهای و استراتژیهای کلان این شرکت، با علی رسولیان، مدیرعامل شرکت صنایع معدنی فولاد سنگان خراسان به گفتوگو نشستیم، که مشروح آن در ادامه میآید:
با توجه به نقش فولاد سنگان در تأمین کنسانتره و گندله فولاد کشور، این مجموعه را بیشتر در جایگاه یک تولید کننده مواد اولیه میبینید یا یک حلقه راهبردی در امنیت زنجیره فولاد؟
فولاد سنگان را نباید صرفاً بهعنوان یک تولیدکننده مواد اولیه دید بلکه یک حلقه راهبردی در امنیت زنجیره فولاد کشور است. دلیل این نگاه این است که در زنجیره فولاد، کنسانتره و گندله فقط یک محصول واسط نیستند؛ بلکه نقطه شروع پایداری تولید فولاد محسوب میشوند. هرگونه اختلال در تأمین این دو محصول، مستقیماً بر ظرفیت تولید فولاد خام و نهایتاً بازار داخلی و صادراتی اثر میگذارد. فولاد سنگان با وجود چالشهای موجود از جمله انرژی، زیرساخت و تأمین سنگ آهن، بهدلیل موقعیت جغرافیایی، ظرفیت تولید، نزدیکی به معادن سنگآهن و نقش آن در تأمین مواد اولیه مورد نیاز واحدهای بزرگ فولادی کشور، عملاً یک دارایی استراتژیک ملی محسوب میشود. در فولاد سنگان، نگاه ما به پایداری تأمین زنجیره فولاد، تولید مستمر و ارتقای سطح کیفی محصول، متناسب با نیاز واحدهای پاییندستی است. در این مسیر افزایش بهرهوری و کاهش بهای تمامشده بسیار مهم است چون رقابتپذیری در صنعت فولاد از همین حلقههای ابتدایی زنجیره آغاز میشود. از طرفی مدیریت ریسک تأمین مواد اولیه و انرژی یک راهبرد اساسی است، چراکه با وجود چالشهای موجود از جمله در شرایط محدودیت انرژی، مشکلات حملونقل و نوسانات بازار، و شرایط ویژه کنونی کشور باید به صورت خاص به این مسئله پرداخت. این مهم در منطقه سنگان به دلیل بعد مسافت نسبت به مرکز و بنادر صادراتی و ضعف زیرساختی اهمیت بیشتری دارد. همچنین برای رقابت در بازار داخلی و خارجی که منجر به سودآوری مطمئن گردد و با توجه به نرخ تبدیل کنسانتره به گندله، نیاز به همراستایی تولید کنسانتره و گندله و نیاز واقعی در زنجیره فولاد کشور داریم. همچنین نقش آفرینی در امنیت اقتصادی منطقه شرق و نهایتا کل کشور، موضوعی مهم است، چون تداوم فعالیت صنایع فولادی، پروژههای عمرانی و صادرات، به امنیت تأمین در این بخش وابسته است. بنابراین فولاد سنگان از نظر عملیاتی تولیدکننده کنسانتره و گندله است، اما از نظر راهبردی، یکی از ستونهای امنیت زنجیره فولاد کشور بهشمار میرود. در چنین جایگاهی، مأموریت اصلی نباید صرفاً افزایش تولید باشد، بلکه تضمین پایداری، کیفیت، بهرهوری و تابآوری زنجیره تأمین فولاد است. به طور کلی سیاست ما در فولاد سنگان حرکت به سمت توسعه پایدار با در نظر گرفتن سه رکن اصلی آن یعنی اقتصاد، اجتماع و محیط زیست است.
در شرایطی که صنعت فولاد با نوسانات بازار جهانی و تغییر الگوهای مصرف مواجه است مهمترین روندی که بیشترین اثر را بر آینده فولاد سنگان خواهد گذاشت چیست؟
مهمترین روندی که آینده فولاد سنگان را تحتتأثیر قرار میدهد، تغییر معیار رقابت در صنعت فولاد از تولید صرف به تولید پایدار، کمهزینه، باکیفیت و منطبق با الزامات زیستمحیطی است. در گذشته، مزیت اصلی بسیاری از شرکتهای معدنی و فولادی، افزایش ظرفیت تولید بود، اما امروز بازار جهانی فولاد تحتتأثیر چند عامل همزمان قرار گرفته است؛ نوسان قیمتها، تغییر الگوی مصرف در کشورهایی مثل چین که سیاستگذاریهای آن در سالهای گذشته بازار تقاضا در این کشور را تحت شعاع قرار داد، همچنین رشد تقاضا برای فولاد سبز، محدودیتهای انرژی، هزینههای حملونقل و دستورالعملهای زیستمحیطی و این قبیل موارد باعث میشود شرکتهایی در آینده موفقتر باشند که بتوانند محصول پایدار، اقتصادی و با کیفیت یکنواخت تأمین کنند. برای فولاد سنگان، این موضوعات اهمیت ویژهای دارد:
بازار آینده فقط به حجم تولید توجه نمیکند، بلکه عیار، یکنواختی کیفیت، قابلیت احیاپذیری گندله و کاهش ناخالصیها اهمیت دارد. در این مسیر کاهش بهای تمامشده مهم است، زیرا در شرایط نوسان بازار جهانی، شرکتی تابآوری بیشتری دارد که بتواند هزینه تولید، مصرف انرژی، آب، مواد مصرفی و توقفات عملیاتی را کنترل کند و به سمت تولیدات با ارزش افزوده بالاتر و کیفیت بهتر حرکت کند. با توجه به حرکت جهانی به سمت سیاست کربن صفر و تولید سبز و بهرهوری انرژی، نیاز به تغییر در سیاستگذاریهای تولیدی در سالهای آتی ضروری است. زیرا الزامات کربنی و زیستمحیطی در آینده بر تجارت فولاد اثر جدی خواهد گذاشت. بنابراین حتی تولیدکنندگان مواد اولیه نیز باید ردپای کربن و مصرف انرژی خود را مدیریت کنند. از سویی برای کنترل کیفیت، کاهش توقفات، نگهداشت پیشبینانه و افزایش بهرهوری، استفاده از داده و سیستمهای هوشمند در آینده به یک ضرورت تبدیل میشود. بنابراین به طور کلی آینده فولاد سنگان بیش از هر چیز تحتتأثیر این روند است که زنجیره فولاد از تولید حجمی به سمت تولید رقابتی، پایدار، کمکربن و دادهمحور حرکت میکند. بنابراین اولویت راهبردی شرکت این است که از یک تولیدکننده بزرگ، به یک تأمینکننده هوشمند، پایدار و قابل اتکا در زنجیره تولید فولاد کشور و یک صادر کننده محصول با رقابت پذیری بالا در بازارهای خارجی تبدیل شود.
در مسیر توسعه ظرفیت تولید، اولویت اصلی فولاد سنگان در سالهای آینده بیشتر بر افزایش حجم تولید متمرکز است یا ارتقای کیفیت و بهرهوری فرایندها؟
در حال حاضر در فولاد سنگان تمرکز ما بر توسعه پروژههای تولید محور است که بتوانیم حجم تولید خود را با توجه به ظرفیتهایی که داریم افزایش دهیم. اما همانطور که بیان شد، برای حضور قدرتمند و موثر در زنجیره تولید بازارهای صادراتی و سودآوری، ارتقای کیفی نیز یک ضرورت است و برای ما یک اصل اساسی است. طبیعتا در این مسیر ارتقای کیفیت و بهرهوری کلید طلایی ماجراست. لذا تأمین پایدار مواد اولیه، بهرهوری اقتصادی و کیفیت محصول، برای زنجیره تولید، مواردی است که منجر به ارزشآفرینی برای شرکت خواهد شد. در غیر این صورت، افزایش کمی تولید ممکن است در ظاهر موفقیتآمیز باشد، اما در عمل منجر به افزایش هزینهها، فشار به تجهیزات، افت کیفیت یا ناپایداری تولید شود. برنامه توسعه ظرفیتها باید مبتی بر مطالعات زنجیرهای و اکتشاف و استخراج باشد، لذا طرح احداث کارخانه کنسانتره هماتیتی فولاد سنگان با توجه به منابع مناسب پلاسری و … در منطقه سنگان با ۴۰ درصد پیشرفت فیزیکی در دست اجراست که توان تولید و کیفیت محصول نهایی ما را افزایش خواهد داد. همجنین نیاز بود افزایش ظرفیت با اطمینان از تأمین سنگآهن، زیرساخت حملونقل، آب، برق، گاز و نیاز واقعی بازار انجام شود که مطالعات و اقدامات همزمان نیز صورت پذیرفته است. بنابراین رویکرد فولاد سنگان، حرکت به سمت توسعه پایدار، رشد تولید از مسیر بهرهوری بیشتر، ارتقای کیفیت و پایداری تولید، به عنوان مزیت رقابتی شرکت در آینده خواهد بود.
استراتژی کلان فولاد سنگان برای تثبیت و ارتقای جایگاه خود در زنجیره ارزش فولاد کشور در افق میانمدت چیست و اولویتهای اصلی این استراتژی بر چه محورهایی تعریف شده است؟
استراتژی کلان فولاد سنگان در افق میانمدت بر این اصل استوار است که شرکت از یک تولیدکننده بزرگ کنسانتره و گندله به یک بازیگر راهبردی، پایدار و اثرگذار در امنیت و رقابتپذیری زنجیره فولاد کشور تبدیل شود. به بیان دیگر، هدف اصلی فقط حفظ سهم تولید نیست، بلکه پایداری تأمین، کیفیت محصول و بهرهوری اقتصادی بهعنوان یک شرکت قابل اتکا در زنجیره فولاد کشور، هدف استراتژیک ماست. در افق میانمدت، اولین محور، حفظ پایداری تولید در ظرفیتهای موجود و کاهش ریسکهای عملیاتی است. در صنعت فولاد، استمرار تولید گاهی از افزایش ظرفیت مهمتر است؛ چون هر توقف یا افت تولید در حلقه کنسانتره و گندله، اثر زنجیرهای بر واحدهای پاییندستی دارد. از نظر ما جایگاه فولاد سنگان در زنجیره ارزش تا آنجاست که محصول تولیدی شرکت نه تنها از نظر کمی، بلکه از نظر کیفیت نیز در سطح بالایی باشد که هم اکنون نیز این مهم محقق شده و کماکان به دنبال ارتقای بیشتر آن هستیم.
کیفیت کنسانتره و گندله، مستقیماً بر مصرف انرژی، راندمان محصولات نهایی و بهای تمامشده فولاد اثر میگذارد. به همین دلیل افزایش یکنواختی عیار محصول، کنترل ناخالصیها، بهبود خواص فیزیکی و متالورژیکی گندله، انطباق مشخصات محصول با نیاز مشتریان زنجیره فولاد برای ما مهم است. همزمان در شرایط نوسانات بازار، محدودیت انرژی و افزایش هزینههای تولید، مزیت رقابتی فقط با ظرفیت بالا ایجاد نمیشود؛ بلکه با تولید اقتصادی شکل میگیرد تا توان رقابت اقتصادی شرکت در سالهای آینده تثبیت گردد و بخشی از تأمین مالی طرحهای توسعهای از این مسیر تأمین شود. بنابراین یکی از ستونهای استراتژی میانمدت فولاد سنگان باید کاهش بهای تمامشده باشد و ما در این راستا برنامهریزی لازم را انجام دادهایم که به طور خلاصه میتوان به این موارد اشاره نمود:
بهینهسازی مصرف انرژی و کاهش مصرف آب به کمک سیستم هوشمند دیسپاچینگ و بازچرخانی ۸۵ درصدی آب به کارخانهها
افزایش بهرهوری نیروی انسانی
مدیریت موجودی قطعات و مواد
کاهش ضایعات و دوبارهکاری
بهبود راندمان خطوط تولید
این موضوع باعث میشود شرکت در برابر نوسانات بازار داخلی و جهانی تابآوری بیشتری داشته باشد.
از ابتدای حضور در فولاد سنگان بر توسعه ظرفیت تولید تاکید داشتهام، چرا که معتقدم آینده بخش معدن کشور در سنگان رقم خواهد خورد. اما این توسعه باید هدفمند، اقتصادی، متوازن و متناسب با نیاز زنجیره تولید فولاد باشد. افزایش ظرفیت بدون توجه به مواد اولیه، زیرساخت، حملونقل، انرژی و بازار مصرف میتواند ریسک ایجاد کند.
بنابراین توسعه باید بر پایه چند اصل انجام شود:
اطمینان از تأمین پایدار سنگآهن
توسعه زیرساختهای حملونقل
تأمین پایدار برق، گاز و آب
هماهنگی ظرفیت کنسانتره و گندله
همسویی با نیاز فولادسازان بزرگ کشور
ارزیابی اقتصادی دقیق طرحهای توسعهای
از طرفی یکی از مسیرهای مهم برای ارتقای جایگاه فولاد سنگان، حرکت به سمت مدیریت دادهمحور است. در صنایع معدنی و فولادی، تصمیمگیری مبتنی بر داده میتواند هم کیفیت را بهبود دهد و هم هزینهها را کاهش دهد.
اولویتهای این محور شامل موارد زیر است:
پایش آنلاین تولید و کیفیت
نگهداشت و تعمیرات پیشبینانه
تحلیل دادههای فرایندی
کنترل هوشمند مصرف انرژی
افزایش شفافیت و سرعت تصمیمگیری
فولاد سنگان بهدلیل قرار گرفتن در حلقه ابتدایی زنجیره فولاد، نگاه جدیتری به مدیریت ریسک دارد. ریسکهایی مانند محدودیت انرژی، نوسان تأمین مواد اولیه، چالشهای حملونقل، تغییرات قیمت جهانی، محدودیتهای زیستمحیطی و تحولات فناوری میتوانند مستقیماً بر عملکرد شرکت اثر بگذارند.
بنابراین بخشی از استراتژی میانمدت بر ایجاد تابآوری متمرکز است:
تنوعبخشی به منابع تأمین
برنامهریزی استراتژیک و آیندهنگر
ایجاد ذخایر راهبردی مواد و قطعات کلیدی
انعقاد قراردادهای پایدار با مشتریان و تأمینکنندگان
تقویت مدیریت بحران و بهبود فرایندها
توجه داشته باشیم که هیچ استراتژی صنعتی بدون نیروی انسانی توانمند اجرایی نمیشود. فولاد سنگان برای تثبیت جایگاه خود روی مهارت، انگیزه و فرهنگ سازمانی تمرکز دارد. بنابراین تربیت نیروهای متخصص، جانشینپروری برای سطوح کلیدی مدیریتی و فنی، تقویت فرهنگ ایمنی و بهرهوری، ایجاد نظام انگیزشی مبتنی بر عملکرد، افزایش مشارکت کارکنان در بهبود فرایندها جز اصول فولاد سنگان است.