اخبارصنعت- تینا عزیزی: هر سال با نزدیک شدن به روزهای سرد، مسئله آلودگی هوای تهران بار دیگر به یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های شهروندان و مدیران تبدیل می‌شود؛ اما پشت پرده روزهای آلوده پایتخت، تنها یک عامل قرار ندارد. میلیون‌ها سفر روزانه، تردد خودروهای فرسوده، مصرف بالای سوخت و ضعف در توسعه حمل‌ونقل عمومی، مجموعه‌ای از عوامل را شکل داده‌اند که مدیریت آلودگی هوا را به مسئله‌ای پیچیده و چندلایه تبدیل کرده است.
در چنین شرایطی، نوسازی ناوگان عمومی و حرکت به سمت خودروهای کم‌مصرف، هیبریدی و برقی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، فاصله میان طرح‌ها و اجرای گسترده آنها همچنان یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره آینده حمل‌ونقل تهران است؛ به‌ویژه آنکه برقی‌سازی تنها با خرید خودرو محقق نمی‌شود و به زیرساخت شارژ، تأمین برق، خدمات فنی، منابع مالی و مشارکت رانندگان نیاز دارد.
حمل‌ونقل عمومی تهران سال‌هاست با دو مسئله هم‌زمان مواجه است؛ از یک سو نیاز به توسعه و افزایش ظرفیت برای پاسخگویی به حجم بالای سفرها و از سوی دیگر ضرورت جایگزینی خودروهای فرسوده با ناوگانی جدید و کم‌مصرف.
در این میان، خودروهای برقی و هیبریدی می‌توانند بخشی از این معادله را تغییر دهند. اتوبوس‌ها، تاکسی‌ها و ون‌های عمومی به دلیل پیمایش بالا، ساعات فعالیت طولانی و حضور مداوم در مناطق پرتردد، از جمله بخش‌هایی هستند که تغییر فناوری آنها می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر مصرف سوخت داشته باشد.
حسن عباس‌نژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران، با اشاره به همین موضوع، خودروهای برقی و هیبریدی را یکی از ظرفیت‌های کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و انتشار آلاینده‌های ناشی از تردد خودروها دانسته است.
به گفته وی، خودروهای تمام‌برقی انتشار مستقیم آلاینده از اگزوز ندارند، هرچند ارزیابی اثرات زیست‌محیطی آنها تنها به این موضوع محدود نمی‌شود و نحوه تولید برق، فرآیند تولید خودرو و باتری و مدیریت باتری‌های فرسوده نیز اهمیت دارد.
عباس‌نژاد همچنین درباره خودروهای هیبریدی گفته است ترکیب موتور احتراقی و سامانه برقی می‌تواند به کاهش مصرف سوخت و آلایندگی، به‌ویژه در مسیرهای شهری که خودروها مرتباً متوقف و حرکت می‌کنند، کمک کند.
با این حال، برقی‌سازی را نمی‌توان نسخه‌ای مستقل برای حل آلودگی هوای تهران دانست. کیفیت سوخت، صنایع آلاینده، موتورسیکلت‌ها، منابع ثابت انتشار و الگوی سفر شهروندان، همگی در کیفیت هوای پایتخت نقش دارند.
در کنار بحث‌های محیط‌زیستی، نوسازی ناوگان به یکی از محورهای سیاست‌گذاری مدیریت استان تهران نیز تبدیل شده است.
محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران، از فراهم شدن امکان واردات خودروهای برقی و کم‌مصرف برای ناوگان حمل‌ونقل عمومی از مسیر منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) خبر داده است.
وی همچنین اعلام کرده است واردکنندگان برای پایتخت ۱۵۰ هزار دستگاه خودروی هیبریدی حمل‌ونقل عمومی با منشأ ارز خارجی خریداری کرده‌اند و این خودروها به‌تدریج وارد استان خواهند شد.
به گفته معتمدیان، این اقدام می‌تواند به‌صورت هم‌زمان سه مسئله مصرف سوخت، آلودگی هوا و ترافیک را هدف قرار دهد.
استاندار تهران همچنین بر نقش صنعت خودروسازی در کاهش آلودگی هوا تأکید کرده و خواستار شتاب گرفتن روند تولید خودروهای هیبریدی در استان شده است.
او بر ضرورت عرضه خودرو با قیمت مناسب و رعایت حداقل استانداردهای بین‌المللی نیز تأکید کرده و گفته است تمرکز بر خودروهای هیبریدی و خودروهایی که بنزین کمتری مصرف می‌کنند یا به سمت حذف بنزین حرکت می‌کنند، اهمیت زیادی دارد.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که تجربه طرح‌های نوسازی ناوگان نشان داده است میان اعلام برنامه و مشاهده نتیجه آن در خیابان‌های شهر، فاصله قابل‌توجهی وجود دارد. بنابراین، میزان تحقق این وعده‌ها را در نهایت باید با تعداد خودروهای فعال، کیفیت خدمات و میزان کاهش مصرف سوخت و آلایندگی سنجید.
ورود خودروهای برقی و هیبریدی به ناوگان عمومی بدون آماده‌سازی زیرساخت‌ها نمی‌تواند به نتیجه مطلوب برسد. خودروهای برقی برای فعالیت گسترده به شبکه شارژ متناسب با تعداد خودروها و الگوی تردد آنها نیاز دارند.
این موضوع در ناوگان عمومی اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه تاکسی‌ها و اتوبوس‌ها برخلاف بسیاری از خودروهای شخصی، ساعات طولانی در حال فعالیت هستند و توقف طولانی‌مدت برای شارژ می‌تواند بر برنامه حرکت و درآمد رانندگان اثر بگذارد.
از سوی دیگر، توسعه ایستگاه‌های شارژ به تأمین برق، تجهیزات تخصصی و سرمایه‌گذاری نیاز دارد. تعمیرات تخصصی خودروهای برقی، آموزش نیروهای فنی و تأمین قطعات و باتری نیز از دیگر الزامات این تحول است.
به همین دلیل، نوسازی ناوگان را نمی‌توان صرفاً به خرید خودرو تقلیل داد. خودرو زمانی می‌تواند به بخشی از شبکه حمل‌ونقل عمومی تبدیل شود که امکان شارژ، تعمیر، تأمین قطعات و بهره‌برداری مستمر از آن نیز فراهم باشد.
یکی از موضوعات مهم در برنامه نوسازی حمل‌ونقل استان تهران، گستره جغرافیایی آن است. حمل‌ونقل تهران محدود به مرزهای پایتخت نیست و بخش قابل‌توجهی از سفرهای روزانه میان تهران و شهرهای اطراف انجام می‌شود.
شهریار، ملارد، رباط‌کریم، پرند، اسلامشهر، ورامین، قرچک و پاکدشت، از جمله مناطقی هستند که جمعیت آنها به شکل مستقیم یا غیرمستقیم با بازار کار، خدمات و مراکز آموزشی تهران ارتباط دارند.
از این رو، تمرکز صرف بر خطوط پرتردد داخل پایتخت نمی‌تواند پاسخگوی تمام نیازهای حمل‌ونقل استان باشد. نوسازی مسیرهای برون‌شهری و ناوگان شهرستانی نیز باید در برنامه‌های توسعه خودروهای کم‌مصرف و پاک مورد توجه قرار گیرد.
پیمان فلسفی، نماینده مردم تهران، اسلامشهر، پردیس، ری و شمیرانات در مجلس شورای اسلامی، با تأکید بر ضرورت حرکت صنعت خودرو به سمت فناوری‌های جدید، گفته است تنوع‌بخشی به سبد محصولات و توسعه خودروهای هیبریدی و برقی می‌تواند به کاهش مصرف سوخت و بهبود شرایط محیط زیست کمک کند.
به گفته وی، برای کاهش مصرف سوخت و بهینه‌سازی انرژی، استفاده از فناوری‌هایی مانند خودروهای هیبریدی و برقی ضروری است و مجلس از طرح‌ها و برنامه‌هایی که به توسعه این فناوری‌ها کمک کند، حمایت خواهد کرد.
فلسفی همچنین تأکید کرده است اگر برقی‌سازی تنها در چند مسیر پرتردد پایتخت متمرکز شود، شهروندانی که روزانه از شهرهای اطراف به تهران رفت‌وآمد می‌کنند، سهم کمتری از مزایای این طرح خواهند داشت.
هر برنامه نوسازی در نهایت باید از فیلتر اقتصاد رانندگان عبور کند. بخش قابل‌توجهی از رانندگان تاکسی و خودروهای عمومی، توان خرید خودروهای جدید با منابع شخصی را ندارند و موفقیت طرح‌های نوسازی به میزان حمایت مالی از آنها وابسته است.
هزینه خرید خودرو، قیمت باتری، دسترسی به خدمات پس از فروش و نگرانی درباره هزینه تعمیرات، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند پذیرش خودروهای جدید را برای رانندگان دشوار کند.
در نتیجه، تسهیلات بانکی و اعتباری، شرایط بازپرداخت، تضمین خدمات فنی و مشخص بودن هزینه‌های نگهداری باید هم‌زمان با برنامه واردات یا تولید خودروهای جدید تعیین شود.
اگر این زنجیره کامل نباشد، حتی ورود تعداد بالایی از خودروهای جدید نیز الزاماً به معنای تحول در شبکه حمل‌ونقل عمومی نخواهد بود.
برقی‌سازی ناوگان تهران اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که از یک سو ضرورت آن با توجه به آلودگی هوا، مصرف سوخت و فرسودگی ناوگان بیش از گذشته مطرح است و از سوی دیگر، اجرای آن با موانع فنی، اقتصادی و زیرساختی روبه‌روست.
ورود خودروهای هیبریدی، توسعه خودروهای برقی، نوسازی ناوگان فرسوده و کاهش مصرف سوخت، در صورت اجرای هماهنگ، می‌تواند بخشی از مشکلات حمل‌ونقل تهران را کاهش دهد؛ اما نتیجه نهایی نه با تعداد وعده‌ها و مصوبات، بلکه با تغییر واقعی در خیابان‌های تهران و شهرهای اطراف سنجیده خواهد شد.
اکنون آزمون اصلی پیش روی مدیریت استان، تبدیل برنامه‌های اعلام‌شده به ناوگانی فعال، قابل اتکا و در دسترس شهروندان است؛ ناوگانی که هم مصرف سوخت کمتری داشته باشد، هم آلایندگی پایین‌تری ایجاد کند و هم بتواند پاسخگوی نیاز روزانه میلیون‌ها مسافر در تهران و شهرستان‌های پیرامونی باشد.