سیدرضا حسینی
کارشناس پتروشیمی
در بخش نخست، نقش همزاد دیجیتال به‌عنوان زیرساخت شبیه‌سازی و آزمون مجازی در مسیر کربن‌زدایی بررسی شد. در این بخش، به پیشران دوم تحول می‌پردازیم: هوش مصنوعی (AI) و هوش مصنوعی مولد (GenAI). اگر همزاد دیجیتال محیطی برای بازنمایی و شبیه‌سازی عملیات فراهم می‌کند، هوش مصنوعی لایه‌ای برای پیش‌بینی، بهینه‌سازی و تصمیم‌سازی به آن می‌افزاید؛ یعنی حرکت از داده و شبیه‌سازی به پیش‌بینی و تصمیم.
هوش مصنوعی؛ از کشف نقطه بهینه تا کاهش انتشار
واحدهای پتروشیمی شبکه‌ای پیچیده از واکنش‌های شیمیایی، انتقال حرارت و جرم و مصرف انرژی هستند. هوش مصنوعی با تحلیل داده‌های لحظه‌ای عملیات می‌تواند رفتار فرایند و تجهیزات را پیش‌بینی و نقاط بهینه عملیاتی را شناسایی کند. این قابلیت در بهینه‌سازی کوره‌ها، کمپرسورها، شبکه بخار و برق و سیستم‌های یوتیلیتی می‌تواند مصرف انرژی و در نتیجه شدت انتشار را کاهش دهد.
یکی از کاربردهای مهم، نگهداری و تعمیرات پیش‌بینانه است. تشخیص زودهنگام افت عملکرد تجهیزاتی مانند کمپرسورها و توربین‌ها، احتمال خرابی و توقف ناخواسته را کاهش می‌دهد. از آنجا که توقف و راه‌اندازی مجدد واحدها می‌تواند با افزایش فلرینگ همراه باشد، هوش مصنوعی می‌تواند از طریق افزایش قابلیت اطمینان، هم پایداری تولید و هم انتشار ناشی از اختلالات عملیاتی را بهبود دهد.
هوش مصنوعی مولد؛ بازآفرینی سناریوهای مهندسی و تصمیم‌سازی
هوش مصنوعی مولد می‌تواند در کنار مدل‌های مهندسی و شبیه‌سازهای فرایندی، سناریوهای مختلف عملیاتی و طراحی را با سرعت بیشتری تولید و مقایسه کند؛ از یکپارچه‌سازی حرارتی و مدیریت یوتیلیتی تا تحلیل اسناد و دستورالعمل‌های مهندسی. همچنین دستیار هوش مصنوعی مولد می‌تواند با پردازش سریع حجم بزرگی از دانش فنی و سوابق عملیاتی، اطلاعات و سناریوهای قابل بررسی را در اختیار اپراتورها و مهندسان قرار دهد.تولید داده‌های مصنوعی نیز امکان آموزش و آزمون سیستم‌های کنترلی را در شرایط نادر و پرریسک فراهم می‌کند و می‌تواند تاب‌آوری واحدها را افزایش دهد. البته هوش مصنوعی مولد جایگزین شبیه‌سازهای فرایندی، مدل‌های ترمودینامیکی یا سیستم‌های ایمنی نیست؛ بلکه در کنار آنها، ظرفیت تحلیل و تصمیم‌سازی را توسعه می‌دهد.
مدیریت زیست‌محیطی و انطباق با مقررات
صنعت پتروشیمی به‌طور مداوم تحت فشار نهادهای نظارتی برای کاهش آثار زیست‌محیطی و رعایت الزامات مقرراتی قرار دارد. پیچیدگی واحدهای فرایندی و تنوع آلاینده‌ها، پایش مستمر و واکنش سریع را ضروری می‌کند.
ادامه در صفحه 2